Ở bãi cắm trại quanh Tà Đùng, chỉ đốt lửa khi chủ đất hoặc người quản lý cho phép, ở chỗ đã định sẵn, xa cây và lều, và tuyệt đối không đốt trong hoặc sát rừng, nhất là mùa khô. Với phần lớn chuyến cắm trại, bếp gas mini là cách nấu an toàn và chủ động nhất; lửa trại, nếu có, là để quây quần chứ không phải để nấu cả bữa.
Bài này dành cho người cắm trại ngoài trời ở đồi, vườn, ven hồ, không phải nướng BBQ trong sân nhà nghỉ có sẵn bếp. Nội dung gồm: vì sao chuyện lửa ở vùng này nhạy cảm, chọn bếp nào, dựng chỗ nấu ra sao, dập lửa cho tắt hẳn, giữ thức ăn khỏi hỏng và khỏi côn trùng, và xử lý khi lửa bén ra ngoài.
Vì sao lửa là chuyện nhạy cảm ở vùng hồ Tà Đùng
Tà Đùng nằm giữa vùng rừng và vườn cây. Quanh hồ có rừng thuộc vườn quốc gia Tà Đùng và các loại rừng khác được bảo vệ; các đồi ven hồ phần lớn trồng cà phê, cây ăn trái, xen cỏ tranh và bụi rậm. Vào mùa khô, thường từ cuối năm tới khoảng tháng 4, và khô nhất ở những tháng đầu năm, cỏ khô vàng, lá rụng dày dưới vườn, gió thổi đều từ mặt hồ lên. Chỉ cần một tàn lửa bay ra khỏi bếp là đủ để bén vào cỏ khô.
Ở Tây Nguyên, mùa khô cũng là mùa cao điểm phòng cháy chữa cháy rừng; các địa phương thường có quy định và cảnh báo cấp dự báo cháy rừng. Đốt lửa gây cháy rừng có thể bị xử lý theo pháp luật về lâm nghiệp và phòng cháy chữa cháy, chưa kể thiệt hại cho vườn cây của người dân, thứ họ mất nhiều năm mới gây dựng được.
Vì vậy, nhiều chủ vườn, chủ khu cắm trại không cho khách đốt lửa tự do, hoặc chỉ cho đốt ở chỗ đã làm sẵn. Đừng coi đó là sự khó tính; đó là cách họ bảo vệ tài sản và cả bạn. Một số khu cắm trại có quy định giờ tắt lửa, khu đốt chung, người trực lửa; hãy coi những quy định đó là một phần của dịch vụ, không phải sự phiền phức. Nếu chỗ bạn ở không nói gì về lửa, đừng hiểu là được tự do; hãy hỏi lại cho rõ trước khi châm que diêm đầu tiên. Khi hỏi chỗ cắm trại, hỏi luôn chuyện lửa, để mang đúng loại bếp.
Mùa mưa thì ngược lại: củi ướt, cỏ ướt, nguy cơ cháy thấp hơn nhưng nhóm lửa lại rất khó. Nhiều nhóm mang củi lên với hy vọng đốt lửa trại, rồi mất cả buổi tối với một đống khói mà không có ngọn lửa nào. Dù mùa nào, bếp gas mini vẫn là thứ không phụ thuộc vào thời tiết.
Chọn loại bếp cho chuyến cắm trại
Bảng dưới so các kiểu nấu phổ biến khi cắm trại, theo độ an toàn và sự tiện lợi ở vùng đồi ven hồ:
| Kiểu bếp | Ưu điểm | Nhược điểm | Khi nào dùng |
|---|---|---|---|
| Bếp gas mini dùng lon gas | Nhỏ gọn, bật tắt tức thì, ít tàn lửa | Gió làm tắt và hao gas, cần chắn gió | Hầu hết chuyến cắm trại, mùa khô |
| Bếp cồn, bếp gas siêu nhẹ | Rất nhẹ, hợp đi bộ | Nấu được ít, lửa khó nhìn ban ngày | Đi bộ đường dài, đun nước pha cà phê |
| Bếp củi gấp gọn | Không cần nhiên liệu mua | Có tàn lửa, củi ướt khó cháy | Chỉ khi được phép, mùa mưa, có chỗ đốt sẵn |
| Lửa trại trên nền đất | Ấm, quây quần | Rủi ro cháy cao nhất, để lại vết cháy | Chỉ ở chỗ đã định, được chủ đất cho phép |
| Bếp than nướng | Hợp nướng thịt | Than đỏ lâu, sinh khí CO | Chỗ thoáng, có người trông đến khi than nguội |
Ở hầu hết tình huống, một bếp gas mini với hai, ba lon gas là đủ cho một nhóm nhỏ hai ngày một đêm. Lửa trại, nếu được phép, nên coi là phần thưởng của buổi tối chứ không phải bếp chính.
Dựng chỗ nấu ăn đúng chỗ
Chỗ nấu ăn quyết định phần lớn độ an toàn. Dù dùng bếp gì, làm theo thứ tự này:
- Chọn mặt đất trống, bằng, không có cỏ khô, lá khô trong bán kính vài bước. Nếu có, gạt sạch về một phía.
- Đặt chỗ nấu cuối hướng gió so với lều, cách lều, xe và bình gas dự phòng một khoảng an toàn.
- Không nấu dưới tán cây thấp, dưới mái bạt sát đầu lửa. Lửa hắt lên làm cháy lá, cháy bạt.
- Chắn gió cho bếp gas bằng tấm chắn hoặc đá, nhưng không bao kín quanh lon gas để tránh lon nóng lên.
- Đặt sẵn một can nước đầy hoặc bình chữa cháy mini ngay cạnh bếp trước khi bật lửa.
- Luôn có người trông bếp khi lửa còn cháy; không để trẻ em chơi gần.
Lon gas để xa bếp đang cháy, không phơi nắng, không để gần lửa trại. Khi thay lon gas, tắt bếp, đợi nguội rồi mới thay, và làm ở chỗ không có lửa xung quanh.
Lửa trại: nếu được phép đốt, đốt sao cho an toàn
Khi chủ đất cho phép và thời tiết không quá khô, một đống lửa nhỏ buổi tối là kỷ niệm đáng có. Nguyên tắc là nhỏ, có kiểm soát và tắt hẳn:
- Dùng chỗ đốt đã có sẵn nếu có. Không tạo chỗ đốt mới trên cỏ, trên rễ cây.
- Giữ lửa nhỏ, chỉ vừa để ngồi quanh. Lửa to ném tàn đi xa và khó kiểm soát.
- Dùng củi chủ đất cho phép, không chặt cây sống, không bẻ cành cà phê.
- Không đốt khi gió mạnh, hoặc dừng ngay khi gió nổi.
- Không đốt nhựa, túi nilon, lon gas, pin; khói độc và có thể nổ.
- Không bỏ đi khi lửa còn cháy, kể cả chỉ vài phút.
Người cắm trại hay nghĩ lửa trại là phải lớn mới vui. Thực ra, một đống lửa nhỏ cho người ngồi gần ấm hơn, ít khói hơn và dễ nói chuyện hơn. Nếu không được đốt lửa, một chiếc đèn ánh vàng đặt giữa vòng ghế cũng tạo được không khí quây quần.
Dập lửa cho tắt hẳn: than nguội đến mức đặt tay được
Phần lớn vụ cháy do lửa trại không bắt đầu lúc lửa đang cháy to, mà sau khi mọi người đã đi ngủ, khi than tưởng đã tàn vẫn còn đỏ bên dưới lớp tro. Gió đêm thổi lên, than bén vào cỏ khô hoặc lá rụng xung quanh. Vì vậy dập lửa là bước quan trọng nhất, không phải bước phụ.
Cách làm đơn giản: ngừng thêm củi trước khi định đi ngủ một khoảng thời gian để củi cháy hết thành than. Đổ nước từ từ lên than, khuấy đều bằng que để nước thấm xuống dưới, rồi đổ thêm nước. Lặp lại cho tới khi không còn tiếng xèo xèo, không còn hơi nóng bốc lên. Đưa mu bàn tay lại gần mặt than: nếu còn thấy hơi nóng, chưa xong.
Nếu thiếu nước, có thể dùng đất ẩm phủ lên và khuấy trộn, nhưng nước vẫn là cách chắc chắn nhất; đất khô phủ lên than đỏ có thể giữ nhiệt bên dưới khá lâu. Với bếp than nướng, đổ than vào xô nước hoặc dập bằng nước tại chỗ, không đổ than nóng ra bãi cỏ. Sáng hôm sau, kiểm tra lại chỗ đốt trước khi rời bãi.
Sau khi tro đã nguội hẳn, hỏi chủ đất nên để tro ở đâu. Ở chỗ đốt có sẵn, thường chỉ cần gom gọn; ở chỗ khác, có thể phải rải tro đã nguội ra xa, trả lại mặt đất gần như ban đầu. Mẩu củi cháy dở, đinh, giấy bạc, vỏ lon trong đống tro là thứ người cắm trại hay để lại nhất, và cũng là thứ chủ đất phải nhặt nhiều nhất.
Giữ thức ăn an toàn ở bãi cắm trại
Thịt, cá tươi cần giữ lạnh. Đường lên Tà Đùng dài, ban ngày nắng nóng. Thịt, cá để trong thùng đá có đủ đá, nấu trong ngày đầu. Đồ đã rã đông hoàn toàn và để ngoài lâu thì không nên dùng.
Nấu chín kỹ. Ánh đèn yếu ban đêm làm khó nhận ra thịt đã chín chưa. Cắt miếng nhỏ, nấu đủ thời gian, cắt thử phần dày nhất trước khi ăn.
Tách đồ sống và đồ chín. Dùng thớt, dao, kẹp riêng hoặc rửa sạch giữa hai việc. Đây là nguyên nhân phổ biến gây đau bụng khi đi chơi ngoài trời.
Rửa tay bằng nước sạch. Mang theo nước sạch, xà phòng hoặc dung dịch rửa tay khô. Không rửa tay, rửa đồ ăn bằng nước hồ.
Cất đồ ăn kín qua đêm. Đồ ăn để ngoài thu hút kiến, chuột, chó của nhà hàng xóm. Cất trong hộp kín, trong xe hoặc treo lên, không để trong lều ngủ.
Khi lửa bén ra ngoài: xử lý ngay và báo ngay
Nếu tàn lửa bén vào cỏ khô quanh chỗ đốt, hành động trong những giây đầu là quan trọng nhất. Dùng nước sẵn có dội vào gốc lửa, không phải ngọn lửa; dùng cành cây tươi, bao tải ướt đập dập phần lửa nhỏ ở mép cỏ. Gọi mọi người trong nhóm cùng làm, một người chạy báo chủ đất.
Nếu lửa lan nhanh, vượt quá sức dập của nhóm, ưu tiên an toàn của người: rời khỏi khu vực theo hướng ngược chiều gió và ngược chiều lửa đang lan, không chạy lên dốc phía trên đám cháy vì lửa lan lên dốc rất nhanh. Gọi 114 để báo cháy, báo chủ đất và chính quyền địa phương. Mô tả vị trí càng rõ càng tốt.
Đừng giấu chuyện đã gây ra lửa, kể cả khi đã dập được. Báo cho chủ đất để họ kiểm tra lại khu vực, vì lửa ngầm trong lớp lá mục, rễ cây có thể cháy âm ỉ và bùng lại sau vài giờ. Sự trung thực đó cũng giúp người cắm trại sau còn được đón tiếp ở vùng này.
Ăn gì cho gọn: thực đơn hai ngày một đêm (ví dụ)
Đây là ví dụ giả định cho một nhóm nhỏ cắm trại hai ngày một đêm, nấu bằng một bếp gas mini. Mục đích là cho thấy cách sắp xếp sao cho đồ tươi được dùng trước, ít phải rửa và ít rác:
| Bữa | Gợi ý món | Vì sao hợp |
|---|---|---|
| Trưa ngày đầu | Cơm hộp, bánh mì mua dọc đường, trái cây | Không cần nấu, ăn ngay khi vừa tới và dựng lều |
| Tối ngày đầu | Thịt ướp sẵn từ nhà áp chảo hoặc nướng, rau, cơm nắm | Dùng hết đồ tươi trong thùng đá khi còn lạnh |
| Khuya | Nước nóng, trà, cháo gói, khoai lang nướng nếu được đốt lửa | Ấm người trước khi ngủ, ít rửa |
| Sáng ngày hai | Mì, trứng, cà phê pha phin hoặc gói | Nhanh, nóng, đồ khô bảo quản dễ |
| Trưa ngày hai | Đồ khô còn lại, trái cây, ăn trên đường về | Dọn bãi nhanh, mang ít rác |
Sơ chế ở nhà càng nhiều càng tốt: thái thịt, ướp sẵn, cắt rau, chia gia vị vào hộp nhỏ. Mỗi việc làm sẵn ở nhà là một lần bớt rửa dao thớt ở bãi, nơi nước sạch là thứ phải chở lên. Rau, trái cây có thể mua ở chợ trong vùng trên đường vào; vừa tươi, vừa ủng hộ người trồng địa phương.
Rác nhà bếp, nhất là vỏ trái cây, xương, thức ăn thừa, cần cho vào túi kín và mang theo. Đừng chôn hay vứt vào vườn với ý nghĩ "rác hữu cơ tự phân huỷ": nó thu hút chó, chuột, kiến ngay trong đêm và làm phiền chủ đất.
Câu hỏi thường gặp
Cắm trại ở Tà Đùng có được đốt lửa trại không?
Chỉ khi chủ đất hoặc người quản lý khu cắm trại cho phép, ở chỗ đã định sẵn, xa cây và lều. Không đốt trong hoặc sát rừng, đặc biệt vào mùa khô. Nhiều nơi không cho đốt lửa tự do; hỏi trước để mang bếp gas mini.
Mùa khô ở Tà Đùng là tháng nào, có cấm đốt lửa không?
Mùa khô vùng này thường từ cuối năm tới khoảng tháng 4, khô nhất vào những tháng đầu năm. Đây là thời gian cao điểm phòng cháy rừng ở Tây Nguyên, các địa phương thường có cảnh báo và quy định hạn chế đốt lửa. Hỏi chủ đất và chính quyền địa phương về quy định hiện hành.
Bếp nào tốt nhất khi cắm trại ở vùng đồi?
Bếp gas mini dùng lon gas là lựa chọn an toàn và chủ động nhất: bật tắt tức thì, ít tàn lửa. Cần tấm chắn gió và lon gas dự phòng. Bếp củi và lửa trại chỉ dùng khi được phép và ở chỗ đốt sẵn.
Dập lửa trại thế nào cho tắt hẳn?
Ngừng thêm củi trước khi ngủ, đổ nước từ từ lên than, khuấy đều rồi đổ thêm cho tới khi không còn tiếng xèo và hơi nóng. Đưa mu bàn tay gần mặt than để kiểm tra. Sáng hôm sau kiểm tra lại trước khi rời bãi.
Cắm trại hai ngày một đêm cần mấy lon gas mini?
Một nhóm nhỏ nấu bữa tối, đun nước và nấu bữa sáng thường dùng hai, ba lon. Gió trên đồi làm hao gas nhanh hơn nấu trong nhà, nên mang dư ít nhất một lon so với tính toán, kèm tấm chắn gió. Lon đã dùng mang về, không đốt, không đập.
Lửa cháy lan ra cỏ thì phải làm gì?
Dội nước vào gốc lửa, dùng cành tươi hoặc bao ướt đập phần lửa nhỏ, gọi cả nhóm và báo chủ đất. Nếu lửa lan nhanh, rời đi ngược hướng gió và lửa, không chạy lên dốc phía trên đám cháy, gọi 114 và mô tả rõ vị trí.