Tà Đùng tháng 3 và tháng 4: cuối mùa khô, hồ rút nước và đồi cỏ vàng

Tháng 3 và tháng 4 là cuối mùa khô ở Tà Đùng: nắng mạnh nhất năm, mưa rất ít, mặt hồ thủy điện xuống thấp nên các đảo lộ ra viền bờ đất đỏ rộng và đồi cỏ chuyển vàng. Cảnh khác hẳn hình "Hạ Long giữa đại ngàn" quen thuộc của mùa nước đầy, nhưng đường khô ráo, trời trong và ít bị mưa phá kế hoạch.

Khách đi hai tháng này hay rơi vào hai cảm xúc trái ngược. Người kỳ vọng mặt hồ xanh mênh mông có thể hơi hụt hẫng khi thấy những dải đất trống quanh đảo. Người thích không gian rộng, màu đất đỏ, và ánh sáng mạnh thì lại thấy đây là lúc vùng hồ có đường nét rõ nhất.

Bài dưới đây giải thích vì sao hồ rút nước, cảnh thực tế ra sao, cách chia giờ tránh nắng, những rủi ro riêng của cao điểm mùa khô như cháy đồi, thiếu nước, say nắng và gợi ý nên đi theo kiểu nào để không phí chuyến.

Vì sao hồ Tà Đùng xuống thấp vào tháng 3, tháng 4?

Hồ Tà Đùng là phần thượng nguồn của hồ chứa thủy điện Đồng Nai 3 trên dòng sông Đồng Nai. Hồ chứa thủy điện không phải hồ tự nhiên giữ nguyên mực nước, mà là một "kho nước" được tích vào mùa mưa và dùng dần trong mùa khô để phát điện, đồng thời điều tiết dòng chảy cho hạ du. Việc tích và xả tuân theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Từ khoảng tháng 11, tháng 12, khi mưa thưa dần, lượng nước chảy về hồ giảm trong khi nhà máy vẫn phát điện. Mực nước vì thế hạ liên tục qua các tháng khô. Đến tháng 3, tháng 4, sau nhiều tháng gần như không có mưa, hồ thường ở gần mức thấp của năm. Chỉ khi mùa mưa bắt đầu và kéo dài vài tuần, nước mới dâng trở lại.

Mức hạ cụ thể mỗi năm không giống nhau. Năm trước mưa nhiều, hồ tích đầy, thì sang mùa khô vẫn còn nhiều nước; năm hạn hán kéo dài thì hồ cạn sâu hơn. Vì vậy, đừng tin vào một tấm ảnh chụp tháng 4 năm nào đó trên mạng để đoán cảnh năm nay. Hỏi chủ nơi ở hoặc người dân trong xã, nhờ họ chụp một tấm ảnh hồ vài ngày trước chuyến đi, là cách chắc nhất.

Cảnh hồ cuối mùa khô khác mùa nước đầy thế nào?

Bảng dưới so sánh những gì bạn thường thấy ở hai thời điểm. Không bên nào "đẹp hơn" tuyệt đối; mỗi bên hợp với một kiểu người đi:

Nếu mục đích chính của bạn là tấm ảnh hồ đầy với các đảo xanh nổi giữa nước, tháng 3, tháng 4 không phải lựa chọn tốt. Nếu bạn thích đi bộ, đạp xe, khám phá bờ hồ và chụp ảnh đường nét, đây lại là thời điểm hiếm có.

Nắng tháng 3, tháng 4 mạnh đến đâu và chia giờ ra sao?

Cao nguyên mát hơn đồng bằng, nhưng cuối mùa khô vẫn là lúc nắng mạnh nhất năm. Không khí khô, ít mây che, mặt trời lên cao, cộng thêm ánh sáng phản chiếu từ mặt nước và nền đất trống. Người đi xe máy giữa trưa hay ngồi trên thuyền không mái che vài giờ dễ bị rát da, mệt và mất nước mà không nhận ra ngay vì gió mát làm mồ hôi khô nhanh.

Cách xử lý đơn giản là đảo ngược nhịp ngày. Dậy sớm, ra ngoài từ lúc trời vừa sáng đến khoảng giữa buổi sáng; về nghỉ trong nhà, ngủ trưa hay đọc sách trong lúc nắng gắt; ra ngoài trở lại từ chiều muộn đến khi mặt trời lặn. Hai khoảng này không chỉ dễ chịu hơn mà còn có ánh sáng đẹp nhất cho cảnh đất đỏ và nước.

Ban đêm tháng 3, tháng 4 vẫn mát, thường không lạnh như tháng 12, tháng 1. Một áo khoác mỏng là đủ cho phần lớn người. Trời đêm trong, đây cũng là khoảng thời gian thuận để ngắm sao trước khi mùa mưa đến mang theo mây.

Với chuyến hai ngày một đêm, một nhịp hợp lý là: tới nơi vào đầu giờ chiều, nghỉ tới khi nắng dịu, ra đồi ngắm hoàng hôn; sáng hôm sau dậy sớm đi bộ ra bờ hồ lộ ra hoặc đi thuyền, trước mười giờ đã về chỗ ở, trả phòng sau bữa trưa và về khi nắng đã bớt. Như vậy bạn có đủ hai khoảng ánh sáng đẹp mà gần như không phải phơi mình dưới nắng gắt nhất.

Cháy đồi cỏ và rừng: rủi ro lớn nhất của cuối mùa khô

Đồi cỏ và lá khô bắt lửa rất nhanh. Sau nhiều tháng không mưa, cỏ trên đồi, lá khô dưới tán rừng và vườn khô như rơm. Một mẩu thuốc lá, một bếp than để quên hay một đống lửa trại chưa tắt hẳn có thể gây cháy lan trên diện rộng chỉ trong vài phút khi có gió.

Khu vực quanh vườn quốc gia càng phải cẩn trọng. Vùng hồ nằm kề vườn quốc gia Tà Đùng, nơi đây là rừng đặc dụng. Mùa khô là mùa cao điểm phòng cháy chữa cháy rừng; cơ quan quản lý rừng và chính quyền xã thường ra thông báo hạn chế đốt lửa ngoài trời. Hãy tôn trọng các thông báo này.

Không đốt lửa trại tự phát. Nếu muốn có lửa, chỉ đốt ở chỗ nơi ở đã bố trí, có nền đất hoặc đá, xa cỏ khô, có nước hoặc cát để dập, có người trông đến khi tắt hẳn. Nếu chủ nhà nói hôm nay gió to không nên đốt, hãy nghe theo.

Thấy khói lạ thì làm gì. Nếu thấy khói hay lửa trên đồi, đừng tiến lại gần để chụp ảnh. Di chuyển ra xa theo hướng ngược gió, báo cho chủ nơi ở hoặc người dân gần nhất để họ báo cho chính quyền địa phương. Gọi số khẩn cấp về cháy là 114 nếu có nguy hiểm trực tiếp.

Đi theo kiểu nào cho hợp với hồ cạn?

Thay vì cố tìm cảnh hồ đầy không có, hãy chọn những việc mà hồ cạn và trời khô lại làm tốt hơn:

• Đi bộ dọc bờ hồ lộ ra: ở những đoạn bờ thoải, bạn đi được trên nền đất cứng, nhìn các đảo từ góc thấp mà mùa nước không thể có. Luôn tránh chỗ bùn ướt sát mép nước vì có thể lún.
• Đạp xe hoặc chạy xe máy đường đất: đường khô, bám tốt, không trơn như mùa mưa; chỉ cần khẩu trang và kính chắn bụi.
• Chụp ảnh đường nét: các vòng bờ đỏ quanh đảo nhìn từ trên đồi tạo những hình khối rõ, đặc biệt đẹp lúc nắng xiên buổi chiều.
• Cắm trại qua đêm: ít mưa, ít muỗi hơn mùa ẩm; nhưng phải theo quy định của nơi cho phép cắm trại và tuyệt đối cẩn thận với lửa.
• Ngắm sao: trời đêm trong, ít mây, càng xa đèn càng thấy rõ.
• Ghé vườn và làng: sau mùa hoa, vườn cà phê đang nuôi quả non; một số nơi đang dọn rẫy chuẩn bị cho mùa mưa.

Đi thuyền vẫn được nhưng hãy hỏi trước bến nào đang dùng, thuyền ra được những nhánh nào; một số đoạn nông có thể không vào được.

Nước sinh hoạt, bụi và sức khoẻ trong những ngày khô nhất

Cuối mùa khô là lúc nguồn nước của nhiều hộ dân và nơi ở vùng cao căng nhất. Giếng xuống thấp, suối nhỏ cạn, nước phải bơm từ xa hoặc chở đến. Khi bạn ở một homestay hay nhà vườn, hãy dùng nước tiết kiệm: tắm nhanh, không xả vòi liên tục khi rửa đồ, không dùng nước sinh hoạt để rửa xe. Đó là lịch sự tối thiểu với chủ nhà và với cả xóm.

Nước cho vườn cũng căng không kém. Những tháng này nhiều hộ phải bơm nước từ hồ lên tưới cà phê, cây ăn trái; bạn có thể thấy các đường ống chạy dài từ mép hồ lên tận đỉnh đồi, máy bơm chạy suốt đêm. Đừng giẫm lên ống, đừng tháo hay dịch chuyển máy bơm, và khi đi thuyền, giữ khoảng cách với các điểm đặt máy ven bờ.

Bụi đất đỏ là chuyện của mọi tuyến đường thôn trong tháng 3, tháng 4. Đi xe máy sau xe tải hay ô tô, chỉ vài phút là áo quần nhuộm đỏ, mắt cay. Khẩu trang kín, kính chắn gió và áo khoác dài tay là bộ trang phục nên có. Với người có bệnh hô hấp, hãy hạn chế chạy đường đất trong giờ nhiều xe.

Về sức khoẻ, uống nước đều đặn kể cả khi chưa khát, mang theo muối khoáng hay nước điện giải nếu sẽ vận động nhiều, che chắn da khi ra nắng. Dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn sau thời gian dài ngoài nắng cần được nghỉ ngay ở chỗ mát và theo dõi; nếu không đỡ, hãy tìm đến cơ sở y tế. Đây không phải lời khuyên thay cho bác sĩ, chỉ là nguyên tắc chung khi đi vùng nắng.

Cuối tháng 4: dấu hiệu chuyển mùa

Ở nhiều năm, những cơn mưa đầu tiên của mùa mưa có thể xuất hiện từ cuối tháng 4, thường là mưa giông vào chiều tối, đến nhanh và tạnh nhanh. Sau vài cơn mưa như vậy, đồi cỏ vàng bắt đầu nhú màu xanh, không khí bớt bụi, mùi đất ẩm rất đặc trưng của cao nguyên lan khắp vùng.

Những cơn giông đầu mùa có thể kèm sét và gió mạnh. Nếu đang ở trên mặt hồ hay trên đỉnh đồi trống khi thấy mây đen kéo đến nhanh, hãy vào bờ, xuống chỗ thấp, tránh đứng dưới cây đơn độc. Đừng nghĩ "mưa đầu mùa chỉ thoáng qua" mà bỏ qua cảnh báo; chính những cơn giông này thường làm khách bất ngờ nhất.

Mực nước hồ chưa dâng ngay sau vài trận mưa đầu. Phải sang giữa mùa mưa, khi đất đã no nước và dòng chảy về hồ tăng mạnh, mặt hồ mới bắt đầu rộng ra rõ rệt. Nếu bạn muốn thấy hồ đầy, hãy chờ các tháng cuối năm; nếu muốn thấy đồi chuyển xanh trên nền hồ còn thấp, khoảng chuyển giao cuối tháng 4 sang tháng 5 có vẻ đẹp riêng.

Nếu bạn đi đúng giai đoạn này, dành riêng một buổi sáng đứng ở cùng một điểm nhìn hồ quen thuộc và chụp lại. Khi quay lại vào cuối năm, chụp lại ở đúng chỗ đó, bạn sẽ thấy rõ mặt hồ đã thay đổi thế nào qua một mùa mưa. Đó là cách hiểu vùng hồ thủy điện trực quan nhất, và cũng là lý do để quay lại.

Ngoài ra, cuối mùa khô là lúc lối mòn ven hồ ở những nhánh nông có thể nối ra tới chân vài đảo nhỏ. Đi ra được không có nghĩa là quay về dễ: đất ven nước có chỗ lún, và khi có mưa đầu mùa, nước có thể dâng ở những vũng thấp. Đừng đi ra quá xa khi không có người quen địa hình đi cùng.

Câu hỏi thường gặp

Tháng 4 hồ Tà Đùng có cạn không?

Hồ không cạn hết, nhưng thường xuống gần mức thấp của năm vì đã qua nhiều tháng khô và nhà máy thủy điện vẫn phát điện. Quanh các đảo lộ ra dải bờ đất đỏ rộng. Mức nước cụ thể mỗi năm khác nhau, nên hỏi người địa phương trước chuyến đi.

Tháng 3 có nên đi Tà Đùng không?

Nên, nếu bạn thích trời khô, đường dễ đi, cảnh đất đỏ và không gian rộng. Không nên nếu mục tiêu chính là ảnh hồ đầy nước với đảo xanh nổi giữa hồ. Tháng 3 cũng thường còn những vườn cà phê nở hoa đợt sau.

Tà Đùng tháng 4 có nóng không?

Giữa trưa nắng mạnh, nhất là trên mặt nước và đường đất trống, dù không khí cao nguyên vẫn mát hơn đồng bằng. Sáng sớm và chiều muộn dễ chịu, ban đêm mát. Nên chia lịch ra ngoài vào hai đầu ngày và nghỉ trong nhà buổi trưa.

Cuối mùa khô có được đốt lửa trại ở Tà Đùng không?

Chỉ nên đốt ở chỗ nơi ở bố trí sẵn, xa cỏ khô, có người trông và có nước dập. Mùa khô là cao điểm phòng cháy rừng; khi chính quyền hoặc chủ nơi ở yêu cầu không đốt lửa ngoài trời, bạn cần tuân thủ.

Tháng 4 đi thuyền trên hồ Tà Đùng được không?

Thường vẫn đi được, nhưng một số nhánh hồ nông, bến thuyền có thể dời ra chỗ sâu hơn. Hãy hỏi người chở thuyền trước về tuyến đi, luôn mặc áo phao và tránh đi khi trời có dấu hiệu giông chiều.

Khi nào hồ Tà Đùng đầy nước trở lại?

Nước bắt đầu dâng sau khi mùa mưa đã kéo dài vài tuần, thường từ giữa năm trở đi, và hồ đầy nhất vào khoảng cuối mùa mưa. Vài trận mưa đầu mùa chưa làm mặt hồ thay đổi nhiều.