Hoa cà phê ở vùng Tà Đùng thường nở rộ vào khoảng tháng 2 đến tháng 3, vài ngày sau khi vườn được tưới đợt nước đầu tiên của mùa khô hoặc sau một cơn mưa trái mùa đủ lớn. Mỗi đợt hoa chỉ trắng đẹp trong khoảng vài ngày rồi tàn, và mỗi vườn nở một lúc khác nhau.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "ngày nào hoa nở" mà là "làm sao để có mặt khi vườn quanh mình vừa tưới xong". Người đi săn hoa cà phê thành công thường là người có lịch linh hoạt và có một mối liên hệ với người địa phương: chủ nơi ở, chủ vườn hay một người quen trong xã.
Bài này giải thích vì sao hoa cà phê nở theo nước tưới, dấu hiệu nhận biết vườn sắp nở, cách xin xem vườn cho phải phép và kết hợp chuyến ngắm hoa với cảnh hồ mùa khô.
Vì sao hoa cà phê nở theo nước tưới chứ không theo ngày cố định?
Cây cà phê vối, loại trồng nhiều ở Tây Nguyên, cần một giai đoạn khô hạn sau vụ thu hoạch để mầm hoa phân hoá và "ngủ". Khi đủ khô, chỉ cần một lượng nước lớn đột ngột, từ đợt tưới của nhà vườn hoặc từ cơn mưa đủ thấm, là các mầm hoa đồng loạt bung ra. Thông thường từ lúc tưới tới lúc hoa nở rộ là khoảng một tuần, tuỳ thời tiết.
Thời điểm tưới đợt đầu do mỗi nhà vườn tự quyết, dựa vào độ khô của đất, tình trạng cây và nguồn nước sẵn có. Vườn gần hồ, gần suối hay có giếng tốt có thể tưới sớm; vườn phải chờ nước có thể tưới muộn hơn. Có năm mưa trái mùa đến sớm vào tháng 1, cả vùng nở cùng lúc ngoài dự tính; có năm khô kéo dài, đợt tưới kéo sang tận tháng 3.
Sau đợt hoa đầu, vườn thường được tưới thêm vài lần trong mùa khô, mỗi lần có thể kéo theo một đợt hoa nhỏ hơn. Vì thế trong khoảng tháng 2 đến tháng 3, nếu đi quanh nhiều vườn, xác suất gặp ít nhất một vườn đang nở khá cao, dù không phải lúc nào cũng gặp cảnh cả đồi trắng xoá.
Một đợt hoa cà phê diễn ra trong bao nhiêu ngày?
Bảng dưới mô tả diễn biến thường gặp của một đợt hoa trong một vườn, tính từ ngày tưới. Số ngày là khoảng ước lượng, nắng gió, nhiệt độ và giống cây đều làm lệch:
| Giai đoạn | Khoảng thời gian sau tưới | Nhìn thấy gì |
|---|---|---|
| Nụ căng | Vài ngày đầu | Nụ trắng xanh mập lên dọc cành, vườn chưa trắng |
| Hoa bung | Khoảng ngày thứ năm đến thứ bảy | Hoa mở đồng loạt, cành trắng như phủ tuyết, hương thơm rõ nhất buổi sáng |
| Hoa rộ | Một đến ba ngày sau khi bung | Đẹp nhất để xem và chụp; ong bay nhiều |
| Hoa tàn | Sau đó vài ngày | Cánh chuyển nâu, rụng xuống gốc, vườn trở lại màu xanh |
| Đậu quả non | Các tuần sau | Chùm quả xanh nhỏ xíu, không còn cảnh hoa |
Điều này có nghĩa là nếu chủ vườn báo "hôm qua mới tưới", bạn còn khoảng gần một tuần để sắp xếp. Nếu nghe "hoa nở hôm qua", bạn chỉ còn một hai ngày.
Cách canh ngày để đến đúng lúc hoa nở
Những bước dưới đây giúp tăng khả năng có mặt đúng đợt hoa mà không phải đi nhiều chuyến:
- Từ cuối tháng 1, nhắn hỏi chủ nơi ở hoặc người quen trong xã xem các vườn quanh đó đã bắt đầu tưới chưa, năm nay khô hay có mưa trái mùa.
- Giữ lịch linh hoạt trong khoảng tháng 2 đến tháng 3; nếu đi làm, để sẵn khả năng xin nghỉ hai ngày vào giữa tuần.
- Khi được báo vườn vừa tưới xong, tính lùi khoảng năm đến bảy ngày, chốt chuyến đi vào khoảng ngày hoa bung.
- Đặt nơi ở gần khu có nhiều vườn cà phê, tránh nơi chỉ toàn đồi trống hay rừng.
- Tới nơi từ chiều hôm trước để có buổi sáng đầu tiên trong vườn: hoa thơm nhất và ánh sáng đẹp nhất vào sáng sớm.
- Nếu đến mà vườn quanh chỗ ở đã tàn, hỏi người dân xem vườn nào tưới muộn hơn; các vườn trong cùng xã thường lệch nhau vài ngày đến vài tuần.
Đừng tin hoàn toàn vào ảnh trên mạng xã hội để đoán ngày: ảnh thường đăng sau đó vài ngày, và ở vùng khác. Thông tin từ người đang ở trong xã quý hơn nhiều.
Xem vườn cà phê thế nào cho phải phép?
Vườn cà phê là tài sản và sinh kế. Mỗi vườn là thu nhập cả năm của một gia đình. Một cành gãy, một chùm hoa bị bứt cũng là mất một phần quả của vụ sau. Đừng bẻ cành, đừng kéo cành xuống để chụp, đừng hái hoa mang về.
Hỏi trước khi vào. Nhiều vườn nằm sát đường thôn, nhìn từ đường đã thấy đẹp. Nếu muốn bước vào trong hàng cây, hãy hỏi chủ vườn hoặc người đang làm trong vườn. Phần lớn người dân vui vẻ cho xem nếu bạn hỏi tử tế.
Tránh giẫm lên hệ thống tưới. Trong mùa tưới, ống nước, vòi phun nằm dọc gốc. Giẫm vỡ hay làm tuột ống gây phiền phức lớn cho chủ vườn giữa lúc đang cần nước.
Coi chừng ong. Hoa cà phê thu hút rất nhiều ong. Ong thường không tấn công nếu không bị quấy, nhưng người dị ứng nọc ong cần đặc biệt cẩn thận, mặc áo dài tay, không đập ong, và mang theo thuốc cá nhân theo chỉ dẫn bác sĩ của mình.
Đừng bay máy bay không người lái sát vườn khi chưa hỏi. Tiếng máy và bóng máy bay có thể làm người làm vườn khó chịu. Hỏi chủ vườn trước, giữ độ cao an toàn và tuân thủ quy định hiện hành về bay thiết bị này.
Cảnh hồ trong mùa hoa: kết hợp hai thứ trong một chuyến
Tháng 2, tháng 3 là giữa mùa khô. Nắng đã rõ hơn tháng 1, trời trong, mặt hồ đang hạ dần. Ở nhiều đoạn bờ thoải, dải đất đỏ lộ ra rộng, các đảo nhỏ có viền bờ rõ như những vòng tròn đỏ quanh tán cây xanh. Đây không phải cảnh "hồ đầy" như ảnh mùa mưa nhưng có vẻ đẹp riêng, nhất là khi nhìn từ trên cao.
Sắp lịch hợp lý cho một ngày mùa hoa: sáng sớm vào vườn cà phê lúc hoa còn đọng sương và hương rõ nhất; giữa trưa nghỉ, tránh nắng; chiều muộn ra hồ hoặc lên đồi nhìn xuống mặt nước lúc mặt trời xuống. Hai cảnh này bổ sung nhau, cảnh hoa gần và nhỏ, cảnh hồ xa và rộng.
Bạn cũng nên chú ý rằng mùa hoa trùng với giai đoạn khô, đường đất bụi và đồi cỏ dễ cháy. Mang khẩu trang khi đi xe máy, tuyệt đối không vứt tàn thuốc ra đường đồi, và nếu muốn đốt lửa thì chỉ ở chỗ chủ nhà cho phép, có người trông.
Về chỗ ở, mùa hoa không đông như dịp Tết hay lễ 30/4, nên ngày thường thường dễ đặt. Tuy vậy, khi tin "hoa đang nở" lan trên mạng, cuối tuần ngay sau đó có thể kín chỗ nhanh. Nếu bạn đã canh được ngày tưới, hãy đặt nơi ở ngay khi tính xong ngày hoa bung, đừng chờ tới lúc thấy ảnh người khác đăng. Chọn nơi ở có vườn cà phê trong khuôn viên hoặc sát bên là lợi thế lớn: bạn chỉ cần bước ra hiên lúc rạng sáng là đã đứng giữa hương hoa, không phải chạy xe đi tìm.
Nếu lỡ đợt hoa thì còn gì để xem?
Lỡ đợt hoa không có nghĩa chuyến đi hỏng. Mùa khô vẫn cho bạn cảnh hồ rõ, trời trong, đêm nhiều sao. Trong vườn, bạn có thể thấy quả non vừa đậu, những đợt tưới tiếp theo, người dân làm cỏ, bón phân, tỉa cành. Ở các vườn trồng xen hồ tiêu, giai đoạn này thường còn người hái tiêu.
Nếu đi cùng trẻ nhỏ, đây là dịp tốt để giải thích cho con hạt cà phê ra đời thế nào: từ nụ hoa, đến quả xanh, đến quả chín đỏ vào cuối năm. Ghé một cơ sở rang xay nhỏ trong vùng, nếu có, để xem các bước sau thu hoạch cũng là cách khép lại câu chuyện.
Và nếu bạn thật sự muốn thấy hoa, hãy coi chuyến lỡ hẹn này là chuyến "làm quen". Lần sau, với số điện thoại của chủ nơi ở và một người trong xã, bạn sẽ được báo tin sớm. Nhiều người phải đi đến lần thứ hai, thứ ba mới gặp được cảnh cả đồi trắng hoa.
Chụp ảnh hoa cà phê: giờ nào, góc nào cho đẹp?
Hoa cà phê nhỏ, mọc thành chùm sát cành, nên ảnh đẹp thường đến từ việc chọn giờ và khoảng cách hơn là từ máy móc đắt tiền. Một vài kinh nghiệm thực tế:
- Sáng sớm là giờ vàng: hoa vừa mở còn đọng sương, cánh trắng tinh, hương thơm rõ; nắng xiên chiếu ngang làm nổi khối từng chùm hoa trên nền lá sẫm.
- Tránh nắng gắt giữa trưa: màu trắng của hoa dễ bị cháy sáng, lá xanh trở nên bóng loáng, ảnh mất chiều sâu.
- Chụp gần một chùm hoa: điện thoại có chế độ chụp cận đủ để thấy rõ cánh, nhị và những con ong đang hút mật; giữ tay thật vững hoặc tựa vào thân cây.
- Chụp xa cả hàng cây: đứng ở đầu một hàng cà phê nhìn dọc theo luống, hoặc đứng trên chỗ cao nhìn xuống vườn trắng nối tiếp đồi và mặt hồ phía xa.
- Có người trong ảnh: một người mặc áo màu trầm đi giữa hàng cây, chụp từ phía sau, tạo cảm giác quy mô mà không làm rối khung hình.
- Giữ nguyên hiện trạng vườn: không vạch cành, không rung cây cho hoa rơi, không đặt đạo cụ lên gốc; vườn sau khi bạn đi phải giống hệt lúc bạn đến.
Nếu đi cùng nhóm đông, hãy luân phiên vào vườn từng vài người thay vì cả nhóm cùng chen vào một hàng cây. Chủ vườn sẽ thoải mái hơn và ảnh của bạn cũng không bị lẫn người.
Mùa hoa cà phê trong đời sống người trồng: nhìn thêm một lớp
Với khách, hoa cà phê là cảnh đẹp. Với người trồng, đó là thời điểm hồi hộp nhất của năm. Một đợt hoa đều, đậu quả tốt quyết định phần lớn sản lượng của vụ thu hoạch cuối năm. Nếu sau khi hoa nở gặp mưa lớn hay nắng nóng bất thường, hoa có thể bị thối, rụng hoặc không thụ phấn được, và cả vườn mất mùa dù cây vẫn xanh tốt.
Nước tưới trong mùa khô cũng là chuyện lớn. Mỗi đợt tưới cần một lượng nước đáng kể, lấy từ giếng, suối, ao hoặc bơm từ hồ. Những năm khô kéo dài, nguồn nước căng thẳng, người dân phải tính từng lượt bơm, chia ca tưới. Khi bạn thấy máy bơm chạy suốt đêm hay người dân kéo ống băng qua đường, đó là lúc họ đang chạy đua với thời tiết.
Hiểu điều này, bạn sẽ thấy vì sao việc giữ lịch sự trong vườn quan trọng như vậy, và vì sao một câu hỏi thăm chân thành về mùa vụ năm nay thường mở ra những câu chuyện thú vị hơn mọi tấm ảnh. Người trồng cà phê ở vùng hồ, phần nhiều từ nơi khác đến lập nghiệp, thường có nhiều chuyện để kể về những mùa được, mùa mất đã qua.
Câu hỏi thường gặp
Hoa cà phê ở Tà Đùng nở tháng mấy?
Thường khoảng tháng 2 đến tháng 3, sau đợt tưới nước đầu mùa khô hoặc sau một cơn mưa trái mùa đủ lớn. Mỗi vườn nở một lúc tuỳ ngày tưới, có năm sớm từ cuối tháng 1, có năm muộn sang tháng 3.
Hoa cà phê nở được bao lâu?
Mỗi đợt hoa trong một vườn đẹp nhất chỉ khoảng một đến ba ngày sau khi bung, rồi tàn trong vài ngày tiếp theo. Vườn được tưới nhiều lần trong mùa khô có thể nở thêm các đợt nhỏ hơn sau đó.
Làm sao biết vườn cà phê sắp nở hoa?
Dấu hiệu rõ nhất là vườn vừa được tưới đợt lớn đầu tiên sau thời gian khô. Khoảng vài ngày sau đó nụ hoa căng mập, trắng xanh dọc cành. Hỏi chủ vườn hoặc người địa phương ngày tưới là cách chắc nhất.
Có được tự vào vườn cà phê để chụp ảnh không?
Bạn nên hỏi chủ vườn trước khi bước vào hàng cây. Vườn là tài sản và sinh kế của người dân. Khi được đồng ý, không bẻ cành, không hái hoa, không giẫm lên ống tưới và giữ yên tĩnh.
Ngắm hoa cà phê ở Tà Đùng có bị ong đốt không?
Hoa cà phê thu hút nhiều ong, nhưng ong thường không đốt nếu không bị quấy. Hãy đi chậm, không đập ong, mặc áo dài tay. Người có tiền sử dị ứng nọc ong cần hỏi bác sĩ trước chuyến đi và mang thuốc cá nhân.
Mùa hoa cà phê hồ Tà Đùng có đẹp không?
Hồ lúc này đang hạ dần trong mùa khô, bờ đất đỏ lộ ra quanh các đảo, trời trong và ít mây. Cảnh khác với hồ đầy mùa mưa nhưng có vẻ đẹp riêng, nhất là lúc chiều muộn nhìn từ trên đồi xuống.