Trekking đồi quanh Tà Đùng: đi bộ tuyến nào, với ai và khi nào nên quay lại

Trekking ở Tà Đùng phần lớn là đi bộ trên đường đất đỏ và lối mòn qua vườn cà phê, đồi cỏ, sống đồi nhìn xuống hồ — không phải leo núi kỹ thuật. Những tuyến dễ có thể đi trong vài giờ buổi sáng; tuyến vào rừng thuộc diện được bảo vệ như vườn quốc gia Tà Đùng thì phải theo quy định của đơn vị quản lý và nên đi cùng người dẫn được phép.

Bài này giúp bạn chọn kiểu tuyến phù hợp với sức mình, chuẩn bị đúng cho địa hình đất đỏ, biết vì sao nên đi cùng người địa phương, và quan trọng nhất là biết lúc nào nên quay lại. Bài không đưa tên tuyến cụ thể, vì lối mòn ở vùng đồi thay đổi theo mùa vụ, theo việc mở đường và theo quyết định quản lý rừng; hãy hỏi người địa phương hoặc đơn vị tổ chức sát ngày đi.

Đi bộ ở Tà Đùng là kiểu đi bộ gì

Khi nói "trekking Tà Đùng", người ta thường hình dung một cung đường rừng sâu dài nhiều ngày. Thực tế, phần lớn những gì du khách tự túc có thể đi là các cung đường bộ ngắn: theo đường đất nối các vườn, men theo sống đồi để nhìn xuống hồ và các đảo nhỏ, đi xuống một bến thuyền rồi quay lại. Độ khó chủ yếu đến từ dốc và mặt đường, không phải từ độ cao hay vực.

Đường đất đỏ ở đây khi khô thì cứng và có lớp bụi mịn trơn như bột trên mặt, khi ướt thì dẻo và dính. Lên dốc không khó bằng xuống dốc: chân trượt về phía trước, đầu gối chịu lực nhiều. Nhiều đoạn dốc do người dân mở để chở nông sản, nên rất thẳng và không có bậc.

Ngoài vườn và đồi, quanh vùng còn có rừng tự nhiên thuộc vườn quốc gia Tà Đùng và các khu rừng được bảo vệ khác. Đây là nơi có những trải nghiệm rừng thật sự, nhưng cũng là nơi bạn không thể tự ý đi vào. Việc phân biệt hai loại địa hình này là bước đầu tiên khi lên kế hoạch.

Một điểm nữa ít người để ý: phần lớn tuyến đi bộ ở đây là tuyến khứ hồi trên cùng một con đường, hoặc vòng nhỏ quanh một quả đồi. Hiếm có tuyến đi xuyên từ điểm này sang điểm khác rồi có xe đón. Vì vậy khi lên kế hoạch, hãy nhân đôi thời gian đi để có thời gian về, và nhớ rằng chặng về thường là leo dốc lại từ phía hồ lên. Người mới đi bộ đường đồi hay đánh giá thấp chặng này, vì lúc đi xuống ai cũng thấy nhẹ nhàng.

Ba kiểu tuyến đi bộ và cách chọn theo sức

Bảng dưới phân loại theo mức độ, để bạn tự đánh giá trước khi hỏi người địa phương về tuyến cụ thể:

Điều đáng nhớ: khoảng cách trên bản đồ số không nói lên độ khó. Vài cây số trên đường đất đỏ dốc, giữa trưa không có bóng cây, có thể mệt hơn gấp đôi cùng quãng đó trên đường bằng ở thành phố. Hãy tính theo thời gian đi, không theo số cây số.

Với nhóm có trẻ lớn hoặc người lớn tuổi, chọn tuyến đi dạo gần chỗ ở, có thể quay về bất cứ lúc nào, và để người chậm nhất đi đầu đoàn. Nhịp đi của cả nhóm là nhịp của người chậm nhất; ép người yếu đi nhanh là cách nhanh nhất để có người bị thương.

Vì sao nên đi cùng người dẫn địa phương

Đường mòn ở vùng đồi Tà Đùng không có biển chỉ dẫn như các tuyến đi bộ được quy hoạch ở nước ngoài. Một lối mòn hôm nay rõ ràng, tháng sau có thể bị cỏ phủ kín, hoặc bị chặn vì chủ vườn rào lại. Có những ngả rẽ trông giống hệt nhau, đi nhầm một ngả là xuống một thung lũng khác, xa chỗ để xe hàng giờ đi bộ.

Người dẫn địa phương biết những điều mà bản đồ số không có: đoạn nào đất vừa sạt, nhà nào không thích người lạ đi qua vườn, khe suối nào lên nhanh khi mưa, chỗ nào có sóng điện thoại. Họ cũng biết ranh giới giữa đất vườn, rừng trồng và rừng được bảo vệ, điều rất khó tự nhận ra.

Với tuyến vào rừng của vườn quốc gia, đi cùng người dẫn thường không chỉ là lời khuyên mà là yêu cầu. Hãy hỏi đơn vị quản lý hoặc các đơn vị tổ chức có chương trình được phép. Với tuyến đồi gần khu dân cư, có thể nhờ chủ nhà nghỉ, chủ vườn giới thiệu người quen đường. Thoả thuận rõ lộ trình, thời gian và chi phí trước khi đi; đừng để đến lúc về mới bàn.

Chuẩn bị cho một buổi đi bộ nửa ngày

Một buổi trekking đồi nửa ngày không cần đồ nghề chuyên nghiệp, nhưng cần đủ những thứ dưới đây:

1. Giày có đế bám và cổ vừa, đã đi quen. Giày mới mua chưa đi bao giờ dễ gây phồng chân trên dốc.
2. Nước uống đủ cho cả buổi, không trông vào việc mua dọc đường. Thêm ít đồ ăn nhẹ có muối và đường.
3. Mũ, áo dài tay mỏng, kem chống nắng. Sống đồi gần như không có bóng mát.
4. Áo mưa mỏng gấp gọn, kể cả mùa khô.
5. Gậy đi bộ nếu đầu gối yếu. Một chiếc gậy giúp giảm lực lên gối khi xuống dốc đất đỏ.
6. Điện thoại sạc đầy, bản đồ ngoại tuyến đã tải, còi nhỏ.
7. Báo cho người ở lại tuyến đi và giờ dự kiến về, cùng mốc giờ "nếu chưa thấy về thì gọi ai".

Xuất phát sớm, ngay khi trời sáng rõ. Buổi sáng ở vùng hồ mát, có sương mây đẹp, và bạn còn đủ thời gian quay về trước giờ nắng gắt hoặc trước cơn dông chiều trong mùa mưa.

Dấu hiệu nên quay lại ngay

Kỹ năng quan trọng nhất khi đi bộ ở vùng lạ là biết quay đầu đúng lúc. Những dấu hiệu dưới đây là lý do đủ để quay lại, kể cả khi điểm đến chỉ còn cách một quãng ngắn:

• Mây đen kéo tới, nghe tiếng sấm. Sống đồi trống là chỗ nguy hiểm khi có sét.
• Nước uống đã dùng gần một nửa mà mới đi được chưa tới nửa đường.
• Có người trong nhóm chóng mặt, chuột rút, mệt bất thường hoặc đau gối khi xuống dốc.
• Lối mòn mất dấu hoặc bạn không còn chắc đường về.
• Gặp rào, cổng, biển cấm, trạm bảo vệ rừng hoặc người dân nhắc khu vực không được vào.
• Đã quá giờ quay đầu mà cả nhóm thống nhất từ trước, dù chưa tới đích.

Đặt "giờ quay đầu" trước khi xuất phát là thói quen của người đi núi có kinh nghiệm. Ví dụ, nếu dự định về tới chỗ để xe trước trưa, hãy quay đầu ở bất cứ đâu khi đồng hồ chỉ đến nửa thời gian cho phép. Quyết định này dễ đưa ra ở nhà hơn là khi đang hăng hái trên đồi.

Đi bộ mà không làm phiền vùng đất

Phần lớn đường đi bộ quanh Tà Đùng chạy qua đất sản xuất của người dân. Đi đúng lối có sẵn, không tạt ngang qua luống, không bẻ cành cà phê làm gậy, không hái trái cây trên vườn dù rụng sẵn dưới đất. Gặp người đang làm vườn, chào hỏi và hỏi đường là cách tốt nhất để vừa giữ phép lịch sự, vừa có thông tin thật về đoạn phía trước.

Mang hết rác về, kể cả vỏ trái cây. Không đốt lửa dọc đường, nhất là mùa khô khi cỏ và lá khô dễ bắt lửa. Không mang loa phát nhạc to trên đường đi; tiếng chim, tiếng gió trên đồi và tiếng nước dưới hồ là thứ bạn đi xa để nghe.

Với rừng được bảo vệ, quy tắc còn chặt hơn: không bắt, không mang động vật, cây cối, đá ra khỏi rừng; không mua bán sản phẩm từ động vật hoang dã. Những việc này không chỉ là chuyện ý thức mà còn bị pháp luật về lâm nghiệp và bảo vệ động vật hoang dã nghiêm cấm.

Sương mù, nắng và mất phương hướng trên đồi

Buổi sáng sớm ở vùng hồ, sương mù có thể phủ kín các sống đồi, tầm nhìn chỉ còn vài chục mét. Cảnh rất đẹp, nhưng đây cũng là lúc dễ đi lạc nhất: các ngả rẽ trông giống nhau, mặt hồ dưới thấp vốn là mốc định hướng thì bị sương che mất. Nếu xuất phát khi sương còn dày, hãy đi trên đường đã biết, đừng rẽ vào lối mòn lạ cho tới khi sương tan.

Khi sương tan, nắng cao nguyên lên nhanh. Đến giữa buổi sáng, sống đồi trống có thể nóng gắt, mặt đất đỏ hắt nhiệt lên. Mất nước và say nắng là chuyện thường gặp với người đi bộ không quen. Dấu hiệu sớm là khát nhiều, mệt bất thường, nhức đầu; khi đó dừng lại ở chỗ râm, uống nước từng ngụm và cân nhắc quay về.

Một thói quen tốt là dừng lại ở mỗi ngã ba và nhìn lại phía sau. Đường đi tới và đường quay về trông khác nhau hoàn toàn; ghi nhớ một cây lớn, một mái nhà, một cột điện ở mỗi ngả rẽ sẽ giúp bạn về đúng lối. Chụp ảnh ngả rẽ bằng điện thoại cũng là cách đơn giản để có mốc khi quay lại. Bản đồ số ngoại tuyến có định vị giúp bạn biết mình đang ở đâu, nhưng không phải lối mòn nào cũng có trên bản đồ.

Khi có người bị thương hoặc lạc đường

Dù chuẩn bị kỹ, sự cố vẫn có thể xảy ra. Thứ tự xử lý dưới đây áp dụng cho các tình huống thường gặp như trẹo chân, trượt ngã, kiệt sức hay lạc nhóm:

1. Dừng lại, giữ bình tĩnh, đưa người bị nạn vào chỗ an toàn: chỗ râm, chỗ phẳng, tránh xa mép dốc.
2. Kiểm tra tình trạng: tỉnh táo không, chảy máu không, có đi tiếp được không. Sơ cứu ban đầu bằng túi sơ cứu mang theo; không cố nắn chỗ nghi gãy xương.
3. Gọi trợ giúp: gọi người dẫn, chủ nơi ở, người thân. Trường hợp cấp cứu, gọi 115. Nếu không có sóng, một người đi lên chỗ cao hơn hoặc quay ra đường lớn để gọi, người còn lại ở với người bị nạn.
4. Gửi vị trí từ ứng dụng bản đồ hoặc mô tả mốc dễ nhận biết gần nhất.
5. Nếu bị lạc, đứng yên ở chỗ dễ thấy thay vì đi tiếp tìm đường. Dùng còi theo hồi ba tiếng để báo hiệu.
6. Giữ ấm và giữ nước cho người bị nạn trong lúc chờ.

Việc đi theo nhóm ít nhất ba người có lý do: một người bị thương, một người ở lại chăm sóc, một người đi gọi trợ giúp. Đi hai người, khi một người gặp nạn, người kia phải chọn giữa ở lại và đi gọi người.

Câu hỏi thường gặp

Trekking ở Tà Đùng có khó không?

Phần lớn tuyến đi bộ quanh hồ là đường đất đỏ qua vườn và đồi, không cần kỹ thuật leo núi. Độ khó đến từ dốc thẳng, đường trơn và nắng không bóng mát. Người có sức khoẻ bình thường đi được tuyến ngắn buổi sáng; tuyến dài nên có người dẫn.

Có được tự đi bộ vào vườn quốc gia Tà Đùng không?

Vườn quốc gia là rừng đặc dụng, việc vào rừng phải theo quy định của ban quản lý. Du khách không nên tự ý đi vào; hãy hỏi chương trình được phép và đi cùng người dẫn. Quy định có thể thay đổi, nên kiểm tra thông tin hiện hành trước khi đi.

Đi trekking Tà Đùng mang giày gì?

Giày có đế cao su gai sâu để bám đất đỏ, cổ vừa để giữ mắt cá, và đã đi quen trước chuyến. Tránh dép lê, giày đế trơn. Mùa mưa có thể mang thêm tất cao và quần dài để hạn chế côn trùng, vắt ở lối mòn ẩm.

Nên đi trekking Tà Đùng vào giờ nào trong ngày?

Nên đi sớm, ngay khi trời sáng rõ, để tận dụng không khí mát và cảnh mây trên hồ. Quay về trước trưa giúp tránh nắng gắt; trong mùa mưa còn giúp tránh dông thường đến vào buổi chiều.

Thuê người dẫn đường đi bộ ở Tà Đùng ở đâu?

Có thể hỏi chủ nhà nghỉ, homestay, chủ vườn nơi bạn ở, hoặc các đơn vị tổ chức trải nghiệm trong vùng. Với tuyến vào rừng được bảo vệ, hãy hỏi đơn vị quản lý rừng về chương trình được phép. Thoả thuận rõ lộ trình, thời gian và chi phí trước khi đi.

Đi bộ một mình ở Tà Đùng có nên không?

Đi dạo ngắn quanh chỗ ở thì được, nhưng tuyến dài trên đồi vắng không nên đi một mình. Nếu buộc phải đi, chọn tuyến quen, báo cho người khác lộ trình và giờ về, mang đủ nước, điện thoại sạc đầy và quay đầu sớm khi có dấu hiệu bất thường.