Chỗ dựng lều tốt ở vùng đồi ven hồ Tà Đùng phải đạt năm điều: đủ phẳng để nằm không trượt, khuất gió chính, cao hơn hẳn mép nước, không nằm dưới cây khô hay ở đỉnh trống, và nước mưa chảy qua được mà không đọng dưới sàn lều. Thiếu một trong năm, đêm cắm trại có thể biến thành đêm thức trắng.
Địa hình quanh hồ là những đồi đất đỏ dốc thoai thoải đến dốc đứng, trồng cà phê, cây ăn trái, xen rừng. Chỗ thật sự phẳng thường là sân, bãi đậu xe, nền nhà cũ hoặc bậc đất người dân đã san. Bài này hướng dẫn cách đọc một vạt đất trong mười phút trước khi đóng cọc đầu tiên: nhìn gió, nhìn dốc, nhìn nước, nhìn trời và nhìn cây.
Vì sao chọn chỗ dựng lều ở vùng đồi khó hơn ở bãi biển hay đồng cỏ
Ở bãi biển, thứ cần lo chủ yếu là triều và gió từ biển. Ở đồng cỏ bằng phẳng, gần như chỗ nào cũng giống nhau. Còn ở vùng đồi ven hồ Tà Đùng, chỉ vài chục bước chân là điều kiện đã khác: chỗ này khuất gió nhưng đọng sương, chỗ kia thoáng nhưng dốc, chỗ nọ phẳng nhưng là rãnh nước mưa chảy qua. Đất đỏ bazan lại có đặc tính riêng: khô thì cứng, ướt thì dẻo, trơn và bám dính rất nhanh.
Thêm vào đó là mặt hồ rộng. Hồ lớn tạo ra gió đều thổi vào bờ vào ban ngày và có thể đổi chiều về đêm, giống hiện tượng gió đất gió biển ở vùng ven biển nhưng nhẹ hơn. Sương hình thành dày trên mặt nước vào sáng sớm, nhất là những tháng ít mưa, rồi bò lên sườn đồi. Lều đặt ở chỗ trũng gần hồ có thể ướt đẫm vào lúc năm giờ sáng dù cả đêm không mưa.
Vì vậy, đừng chọn chỗ dựng lều theo tấm ảnh đẹp nhất. Chọn theo năm điều kiện dưới đây, sau đó mới xoay cửa lều về phía cảnh mình thích.
Đọc gió: hướng lều, vật chắn và cọc néo
Đứng yên một phút để cảm nhận gió. Nhìn cỏ, nhìn lá cà phê xem nghiêng về phía nào. Gió chính thường thổi từ mặt hồ lên vào buổi chiều. Ghi nhớ hướng này trước khi mở túi lều.
Đặt đầu thấp, phần hẹp của lều quay về phía gió. Lều mái vòm chịu gió tốt hơn khi phần thấp hứng gió. Cửa lều nên quay về hướng khuất, tránh để gió lùa thẳng vào trong và thổi phồng lều như cánh buồm.
Tận dụng vật chắn tự nhiên nhưng đừng đứng sát. Một hàng cây, một bờ đất, một bức tường kho có thể cắt gió rất tốt. Giữ khoảng cách vài bước để không bị cành rơi hoặc nước từ mái chảy vào.
Néo đủ dây, đóng cọc nghiêng. Đất đỏ khô cứng khó đóng cọc, đất ướt thì cọc dễ tuột. Đóng cọc nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ, ngả ra xa lều; với đất mềm có thể buộc dây vào gốc cây hoặc đè đá. Kéo căng toàn bộ dây néo trước khi trời tối, đừng đợi gió lên mới làm.
Đọc dốc và đất: phẳng đến mức nào là đủ
Không cần mặt đất phẳng tuyệt đối, nhưng độ dốc phải đủ nhỏ để cơ thể không trượt dần về một phía cả đêm. Cách thử đơn giản nhất là nằm thẳng trên mặt đất, trải tấm lót, đúng chỗ định dựng lều, khoảng một phút. Nếu cảm thấy mình đang trôi xuống, chỗ đó quá dốc. Nếu dốc nhẹ, hãy đặt đầu ở phía cao.
Nhìn kỹ bề mặt đất. Rễ cây nổi, đá nhỏ, gốc cà phê đã cưa, cành khô đều sẽ cấn vào lưng qua lớp lót mỏng. Nhặt sạch trước khi dựng lều. Tránh những vệt đất mềm, màu sẫm hơn xung quanh, vì đó thường là chỗ nước đọng hoặc vừa có nước chảy qua. Ở vườn cà phê, đừng dựng lều trên rãnh giữa hai hàng cây: rãnh đó được làm ra chính để dẫn nước khi mưa.
Nếu chỉ có bậc đất đã san sẵn, chọn bậc rộng nhất và dựng lều cách mép bậc một khoảng an toàn. Mép taluy đất đỏ có thể sụt khi ướt, và đêm tối đi ra khỏi lều mà không nhớ mép bậc ở đâu là chuyện dễ xảy ra. Đặt một chiếc đèn nhỏ hoặc vật dễ thấy ở mép bậc để đánh dấu.
Nền cỏ ngắn trên đất khô là lý tưởng: cỏ đỡ lưng, giữ sàn lều sạch và ít bùn khi có mưa. Nền đất trống mới cày xới, ngược lại, sẽ thành bùn dẻo sau cơn mưa đầu tiên và dính vào mọi thứ bạn mang vào lều. Nếu phải chọn giữa chỗ đẹp nhưng đất xới với chỗ kém đẹp hơn nhưng có cỏ, hãy chọn chỗ có cỏ.
Bảng tự kiểm năm điều trước khi đóng cọc
Trước khi đóng cọc đầu tiên, đi một vòng quanh vạt đất và trả lời năm câu hỏi dưới đây. Câu nào trả lời "không" thì dời chỗ hoặc tìm cách bù:
| Điều kiện | Câu hỏi tự kiểm | Nếu chưa đạt thì làm gì |
|---|---|---|
| Phẳng | Nằm thử một phút có bị trượt không? | Dời sang chỗ phẳng hơn, đặt đầu phía cao, kê thêm lớp lót |
| Khuất gió | Gió chính thổi từ đâu, có gì chắn không? | Xoay lều, néo thêm dây, chọn chỗ có hàng cây che |
| Cao hơn mép nước | Mép nước ở đâu, cỏ khô hay bùn ướt sát lều? | Lùi lên cao, cách mép nước một khoảng rộng |
| Không có vật nguy hiểm phía trên | Trên đầu có cành khô, cây đơn độc, dây điện không? | Dời lều ra khỏi tán cây khô, tránh xa dây điện |
| Thoát nước mưa | Nước mưa trên dốc sẽ chảy qua đâu? | Tránh rãnh, chọn chỗ hơi gồ; không đào rãnh quanh lều trên đất người khác |
Việc đào rãnh quanh lều từng là kỹ năng phổ biến, nhưng trên đất vườn của người khác thì đừng làm khi chưa hỏi, vì nó phá mặt đất và làm thay đổi đường nước của cả vườn. Chọn đúng chỗ ngay từ đầu tốt hơn mọi cách chữa cháy.
Đọc nước: mép hồ, sương sớm và nước mưa trên sườn đồi
Hồ Tà Đùng là hồ thủy điện, mực nước lên xuống theo mùa mưa, mùa khô và theo lịch vận hành. Những vệt bờ đất trơ, màu khác hẳn phía trên, chính là dấu nước từng dâng tới. Nếu vạt cỏ bạn định dựng lều nằm dưới vệt đó, hãy coi như nó có thể là lòng hồ. Trong một đêm, mực nước hiếm khi lên nhanh đến mức nguy hiểm, nhưng sau những trận mưa lớn kéo dài, mép nước và đất bùn quanh hồ thay đổi đáng kể.
Sương là chuyện chắc chắn gặp. Không khí lạnh về đêm trượt xuống chỗ thấp và đọng lại gần mặt nước, nên lều đặt ở chỗ trũng sẽ ướt hơn lều trên sườn cao chỉ vài mét. Bạt phủ ngoài lều phải căng, không chạm vào lớp lều trong; nếu hai lớp dính nhau, hơi nước ngưng tụ sẽ thấm vào túi ngủ.
Nước mưa trên sườn đồi chảy theo những đường rất rõ nếu bạn nhìn kỹ: vệt đất trơ không cỏ, rãnh nhỏ có sỏi, chỗ lá khô dồn thành dòng. Đừng dựng lều trên những đường đó. Trên đất đỏ, mưa dông chiều có thể biến một vệt khô thành dòng nước đục chỉ trong mười lăm phút.
Đọc trời: sét, dông chiều và lúc phải rời lều
Vùng cao nguyên vào mùa mưa thường có dông vào buổi chiều và đầu tối. Sét là rủi ro lớn nhất của người cắm trại ở chỗ trống, và lều vải không che được sét. Vài nguyên tắc cần nhớ:
- Không dựng lều ở đỉnh đồi trống, mũi đất nhô ra hồ hoặc sát cây cao đơn độc. Đây là những điểm sét hay đánh vào.
- Đếm khoảng cách từ chớp đến tiếng sấm. Khoảng cách ngắn dần nghĩa là dông đang tới gần; nhiều hướng dẫn an toàn khuyên vào nơi trú ẩn khi khoảng cách chỉ còn khoảng ba mươi giây.
- Biết trước chỗ trú ẩn kiên cố gần nhất: nhà của chủ vườn, nhà chung của khu cắm trại, hoặc trong ô tô đóng kín cửa. Lều và mái che bạt không phải nơi trú sét.
- Rời khỏi mặt nước ngay nếu đang chèo thuyền, chèo ván khi nghe sấm.
- Đợi khoảng ba mươi phút sau tiếng sấm cuối cùng, như các hướng dẫn an toàn sét thường khuyên, rồi mới quay lại lều, vì sét có thể đánh ở rìa cơn dông khi trời có vẻ đã tạnh.
Trước khi đi, xem bản tin dự báo của cơ quan khí tượng cho khu vực Lâm Đồng. Nếu dự báo có dông mạnh kéo dài nhiều ngày, nên đổi kế hoạch sang ngủ trong nhà và chỉ dựng lều chơi ban ngày.
Đến muộn, trời đã tối: dựng lều thế nào cho an toàn
Đường lên Tà Đùng dài, nhiều nhóm tới nơi khi trời đã nhá nhem. Dựng lều trong bóng tối ở chỗ lạ là lúc dễ chọn sai nhất. Nếu buộc phải làm, làm theo thứ tự này:
- Gọi chủ đất hoặc người quản lý ra chỉ chỗ. Người ở đó biết rãnh nước, mép bậc, chỗ cây khô mà bạn không thể thấy trong đêm.
- Đỗ xe trước, quay đầu xe ra lối về và để đèn xe chiếu vào khu định dựng lều trong lúc làm, nếu không làm phiền người xung quanh.
- Đi một vòng bằng đèn đội đầu, soi mặt đất tìm đá, rễ, hang kiến, phân bò, vệt nước chảy. Soi lên trên tìm cành khô.
- Dựng lều gần lối đi chính, không đi sâu vào chỗ lạ. Đêm đầu ưu tiên an toàn, sáng hôm sau có thể dời sang chỗ đẹp hơn.
- Néo đủ dây ngay, đừng để mai mới làm. Gió hồ và dông thường không báo trước vào ban đêm.
- Ghi nhớ đường từ lều tới nhà vệ sinh, tới xe và tới chỗ trú, đánh dấu bằng một đèn nhỏ nếu cần.
Sáng hôm sau, nhìn lại toàn bộ khu vực dưới ánh sáng ban ngày. Thường bạn sẽ nhận ra ít nhất một điều mà đêm qua không thấy: một mép dốc, một tổ kiến, một đường nước. Đó cũng là lúc quyết định có dời lều cho đêm thứ hai hay không.
Bố trí cả bãi khi nhóm có nhiều lều
Nhóm bốn, năm lều trở lên cần nghĩ đến cách sắp xếp chung, không chỉ từng lều riêng lẻ. Nguyên tắc đơn giản là tách ba khu: khu ngủ, khu nấu ăn và khu xe. Khu ngủ đặt ở chỗ phẳng, khuất gió nhất; khu nấu ăn đặt cuối hướng gió so với khu ngủ để khói và mùi thức ăn không bay vào lều, cách vách lều một khoảng an toàn; khu xe đặt sát lối vào để không phải chạy xe ngang qua lều lúc sáng sớm.
Giữa các lều chừa lối đi đủ rộng, đừng để dây néo của lều này chéo qua dây néo lều kia. Ban đêm, dây néo là thứ làm người ta vấp ngã nhiều nhất; buộc một mảnh vải sáng màu hoặc dải phản quang lên dây sẽ dễ thấy hơn dưới đèn đội đầu.
Nếu chủ vườn cho đốt lửa, chọn chỗ đã có sẵn bếp lửa cũ hoặc nền đất trống, xa cây và xa lều, cuối hướng gió. Nếu không được đốt lửa, một chiếc đèn lớn đặt giữa bãi làm "trung tâm" của nhóm cũng đủ để mọi người quây quần. Cuối cùng, đặt sẵn can nước, túi rác và túi sơ cứu ở một chỗ cố định mà ai trong nhóm cũng biết.
Câu hỏi thường gặp
Dựng lều quay cửa về hướng nào khi cắm trại ven hồ?
Nên quay phần thấp, hẹp của lều về phía gió chính và cửa về phía khuất gió. Ở ven hồ, gió chiều thường thổi từ mặt nước lên. Nếu muốn nhìn ra hồ khi nằm, hãy ưu tiên an toàn trước, sau đó mở thêm cửa hông nếu lều có.
Đất đỏ cứng quá không đóng được cọc lều thì làm sao?
Có thể làm ướt nhẹ đất chỗ đóng cọc, dùng cọc dạng chữ V hoặc chữ Y bằng nhôm thay cọc dây mảnh, hoặc buộc dây néo vào gốc cây, đè đá lớn. Đừng dùng búa đập mạnh làm gãy cọc; mang theo vài cọc dự phòng.
Có nên dựng lều dưới gốc cây để tránh nắng không?
Tránh nắng dưới tán cây khoẻ, nhiều cây xung quanh thì được, nhưng nhìn kỹ cành khô phía trên. Không nên dựng lều dưới cây cao đứng đơn độc giữa trống, vì đó là chỗ dễ bị sét đánh khi có dông.
Làm sao để lều không ướt sương vào sáng sớm?
Dựng lều ở chỗ hơi cao, không trũng sát mặt hồ; căng bạt ngoài để không chạm lều trong; hé mở lỗ thông hơi để hơi thở không ngưng tụ bên trong. Sáng ra, lau khô hoặc phơi lều trước khi gấp.
Đang cắm trại thì có dông sét, nên làm gì?
Rời lều và vào nơi trú kiên cố gần nhất như nhà của chủ vườn hoặc ô tô đóng kín cửa. Tránh đứng ở chỗ trống, đỉnh đồi, dưới cây đơn độc và rời khỏi mặt nước. Đợi khoảng ba mươi phút sau tiếng sấm cuối cùng rồi mới quay lại.
Dựng lều sát mép hồ có nguy hiểm không?
Có những rủi ro thật: mép nước hồ thủy điện thay đổi, đất bùn ven bờ trơn, sương dày và muỗi nhiều. Nên lùi lên cao, cách mép nước một khoảng rộng và cao hơn vệt nước dâng cũ trên bờ.