Không nên tự lái lên Tà Đùng vào ban đêm nếu bạn chưa quen đường: quãng quốc lộ 28 và đường xã, đường thôn quanh hồ ban đêm ít đèn, có thể có sương, có xe tải chở nông sản, và những rủi ro như ổ gà, đá rơi, đoạn sụt mép đường khó thấy dưới đèn xe. Chạy đêm trên quốc lộ 14 hay quốc lộ 20 rồi nghỉ ở Gia Nghĩa hoặc Di Linh, sáng mới vào hồ, là cách dung hoà được nhiều người chọn.
Lý do người ta muốn đi đêm thường rất chính đáng: tận dụng tối thứ Sáu để có trọn thứ Bảy ở hồ, tránh nắng trưa, kịp xem bình minh trên mặt hồ. Bài này không cấm đi đêm, mà giúp bạn phân biệt đoạn nào đi đêm chấp nhận được, đoạn nào không, và nếu buộc phải đi thì chuẩn bị gì, quy tắc nào giữ bạn an toàn hơn.
Đoạn nào đi đêm được, đoạn nào nên tránh
Không phải mọi đoạn đường đều như nhau vào ban đêm. Bảng dưới chia tuyến đi Tà Đùng theo mức độ khó khi trời tối:
| Đoạn | Ban đêm thường thế nào | Mức khuyến nghị |
|---|---|---|
| Trong và gần TP.HCM, đường trục lớn | Có đèn ở nhiều đoạn, nhiều xe, nhiều dịch vụ | Đi được nếu tỉnh táo |
| Quốc lộ 14 tới Gia Nghĩa, quốc lộ 20 tới Di Linh | Đường trục, xe tải và xe khách chạy đêm nhiều, có đoạn ít đèn | Đi được với ô tô, cẩn thận với xe máy |
| Quốc lộ 28 qua vùng đồi | Cua dốc, ít đèn, có thể sương, quãng vắng nhà | Nên tránh nếu chưa quen |
| Đường xã, đường thôn, lối vào chỗ ở | Không đèn, có đoạn đất, ổ gà, gia súc, người đi bộ | Tránh; nếu phải đi, có người dẫn |
Như vậy cách đi đêm hợp lý là chạy phần đường trục vào buổi tối, ngủ ở Gia Nghĩa hoặc Di Linh, sáng sớm vào hồ. Bạn vẫn tiết kiệm được gần trọn một ngày mà không phải chạy quãng khó nhất trong tối.
Nếu mục đích là xem bình minh, ngủ ở Gia Nghĩa hay Di Linh rồi dậy sớm đi vẫn kịp nếu quãng đường còn lại không dài; còn không, đặt chỗ ở quanh hồ cho đêm trước và đón bình minh ngay từ đó.
Những rủi ro cụ thể của đường đồi ban đêm
Tầm nhìn ngắn ở cua. Ban ngày bạn thấy cua phía trước từ xa; ban đêm đèn xe chỉ chiếu thẳng, cua gắt hiện ra đột ngột. Ở quãng cua dốc liên tiếp trên quốc lộ 28, điều này làm phản xạ phải nhanh hơn đúng lúc cơ thể mệt nhất.
Sương. Sương có thể phủ các đoạn cao vào đêm khuya và sáng sớm, nhất là mùa mưa và những đêm lạnh. Đèn pha chiếu vào sương bị loá ngược lại, càng bật pha càng khó nhìn.
Xe tải và xe khách. Xe chở nông sản, vật liệu và xe khách tuyến đêm chạy nhiều. Đèn pha của xe ngược chiều làm loá mắt ở cua; xe tải lên dốc chậm khiến người phía sau muốn vượt ở chỗ không thấy đường.
Mặt đường. Ổ gà, đá đất rơi từ taluy sau mưa, mép đường sụt, cát sỏi trên mặt đường đều khó thấy dưới đèn. Ban ngày bạn tránh dễ dàng; ban đêm, bạn thấy khi đã tới sát.
Người, gia súc, xe không đèn. Qua khu dân cư, có người đi bộ, xe máy không bật đèn, xe công nông, đôi khi bò hay chó trên đường. Ở đường thôn, đây là chuyện thường.
Ít người để nhờ. Ban ngày, xe hỏng hay thủng lốp trên quốc lộ 28 còn có người qua lại, tiệm sửa xe còn mở. Ban đêm, tiệm đã đóng, quãng vắng nhà dài hơn, sóng điện thoại có thể yếu. Một sự cố nhỏ ban ngày có thể thành một đêm chờ đợi bên đường.
Mệt và buồn ngủ. Đi đêm sau một ngày làm việc là kết hợp nguy hiểm nhất. Buồn ngủ làm phản xạ chậm như người có hơi men, và người lái thường đánh giá thấp mức mệt của mình.
Nếu buộc phải đi đêm: chuẩn bị trước khi xuất phát
Có những lúc không còn cách khác: xe khách tới trễ, có việc gấp, lịch nghỉ chỉ có vậy. Khi đó, chuẩn bị kỹ hơn bình thường:
- Ngủ trước khi đi. Một giấc ngủ ngắn buổi chiều trước chuyến đêm giúp nhiều hơn mọi cốc cà phê.
- Kiểm đèn: pha, cốt, xi nhan, đèn phanh, đèn sương mù nếu có. Lau sạch mặt đèn và kính chắn gió.
- Có người thứ hai tỉnh táo trên xe để trò chuyện, quan sát, và thay lái nếu có bằng phù hợp.
- Báo trước cho chủ nơi ở giờ tới dự kiến; hỏi họ có thể ra đón ở ngã rẽ cuối không.
- Đổ đầy xăng, mang nước, đồ ăn nhẹ vì quán ven đường ban đêm thưa.
- Tải bản đồ ngoại tuyến, ghim chỗ ở và mốc rẽ. Ban đêm khó hỏi đường hơn ban ngày.
- Mặc áo có phản quang nếu đi xe máy; mang áo ấm vì đêm vùng đồi lạnh hơn bạn nghĩ.
Và đặt trước một "điểm dừng chắc chắn": Gia Nghĩa hoặc Di Linh. Nếu tới đó mà đã quá khuya, đã mệt, hoặc trời sương mưa, bạn dừng lại ngủ, không thương lượng với bản thân.
Lái trong sương và khi gặp xe ngược chiều
Khi gặp sương, bật đèn cốt thay vì pha để giảm loá, bật đèn sương mù nếu xe có, giảm tốc tới mức bạn dừng được trong khoảng nhìn thấy. Bám theo vạch kẻ mép đường bên phải nếu có, không bám theo đèn hậu xe phía trước quá sát. Nếu sương dày tới mức không thấy mép đường, tấp vào chỗ an toàn có lề rộng, bật đèn khẩn cấp, chờ sương tan.
Gặp xe ngược chiều bật pha ở cua, đừng nhìn thẳng vào đèn mà hướng mắt về mép đường bên phải, giảm tốc. Chuyển đèn của mình về cốt khi có xe ngược chiều để không làm loá họ. Trên đèo, bấm còi hoặc nháy đèn trước cua khuất để báo hiệu.
Đừng vượt xe tải ở đoạn đồi ban đêm trừ khi chắc chắn thấy đoạn thẳng đủ dài phía trước. Ban đêm, ước lượng tốc độ và khoảng cách của xe ngược chiều khó hơn ban ngày rất nhiều. Đi sau xe tải chậm vài phút luôn rẻ hơn một cú vượt sai, và ở quãng đồi, xe tải thường sẽ tấp vào cho bạn qua khi tới chỗ rộng.
Xe máy ban đêm: thấy đường và để người khác thấy mình
Đèn xe máy chiếu gần và hẹp hơn đèn ô tô. Trên quốc lộ 28 ban đêm, điều đó có nghĩa là bạn thấy ổ gà, đá rơi muộn hơn, và phải chạy chậm hơn hẳn ban ngày. Một quy tắc dễ nhớ là không chạy nhanh hơn tốc độ mà bạn có thể dừng hẳn trong vùng đèn chiếu. Ở cua, giảm tốc trước khi vào, không phanh trong cua.
Để người khác thấy mình quan trọng ngang với thấy đường. Áo hoặc dây phản quang, đèn hậu sạch và sáng, mũ bảo hiểm màu sáng hoặc có dải phản quang giúp tài xế xe tải nhận ra bạn từ xa. Không chạy song song hai xe máy trên quốc lộ đêm; đi thành hàng một, cách nhau đủ xa để xe sau không bị loá đèn hậu xe trước.
Đêm vùng đồi lạnh, nhất là mùa khô với những đêm trời quang. Lạnh làm tay cứng, phản xạ chậm, người mệt nhanh. Găng tay, áo khoác chắn gió, khăn cổ là thứ cần thiết chứ không phải phụ kiện. Nếu bắt đầu run, dừng vào quán uống đồ nóng, mặc thêm áo rồi mới đi tiếp.
Dấu hiệu phải dừng lại ngủ, không chạy tiếp
Ngáp liên tục, mắt nặng, không nhớ vài cây số vừa đi qua, xe lấn vạch không chủ ý, giật mình khi xe gặp ổ gà: đây là những dấu hiệu của cơn buồn ngủ đã tới mức nguy hiểm. Mở cửa kính, bật nhạc to, uống thêm cà phê chỉ đánh lừa cảm giác trong ít phút.
Cách duy nhất có tác dụng là dừng hẳn và ngủ. Tấp vào một cây xăng, một quán có đèn, khoá cửa xe, ngủ hai mươi đến ba mươi phút. Với xe máy, dừng ở quán có võng. Đừng dừng ở lề quốc lộ tối om, nhất là ở đoạn cua.
Nguy cơ buồn ngủ cao nhất thường rơi vào khoảng nửa đêm về sáng, lúc cơ thể quen ngủ say nhất, và sau bữa ăn no. Nếu lịch đi buộc bạn chạy qua khoảng giờ này, chia lái với người khác hoặc lên kế hoạch dừng ngủ ngắn từ trước, đừng chờ tới khi thấy mắt díp lại mới tính.
Đi nhóm, người ngồi cạnh tài xế có nhiệm vụ để ý những dấu hiệu này và lên tiếng. Tài xế mệt thường là người cuối cùng thừa nhận mình mệt. Một quy tắc nhóm như "ai thấy tài xế ngáp ba lần thì cả xe dừng nghỉ" nghe buồn cười nhưng hữu ích.
Tới nơi lúc nửa đêm: chặng cuối và nhận chỗ ở
Tới vùng hồ lúc khuya, việc khó nhất là tìm đúng lối vào chỗ ở trên đường thôn tối. Đây là lúc lời hẹn trước với chủ nhà phát huy: họ ra đón ở ngã rẽ, bật đèn cổng, hoặc chỉ đường qua điện thoại. Nếu không liên lạc được và không chắc lối vào, dừng ở chỗ có đèn trên đường lớn, chờ trời sáng, an toàn hơn lần mò lối đất.
Nhiều nơi ở quanh hồ là nhà dân, homestay nhỏ, chủ nhà đi ngủ sớm. Hỏi trước có nhận khách khuya không, và nếu có, cách vào nhận phòng thế nào. Giữ yên lặng khi tới muộn: tắt nhạc trên xe, đóng cửa xe nhẹ, nói nhỏ. Đêm vùng đồi yên tĩnh, tiếng động đi rất xa.
Nếu tới mà chủ nhà chưa kịp chuẩn bị, đừng đòi hỏi; chỗ ngủ ấm và một cốc nước nóng là đủ cho đêm đó. Những thứ khác để sáng mai.
Sáng hôm sau, dậy muộn một chút không sao. Đừng vì tiếc bình minh mà ngủ vài giờ rồi lại lên xe chạy đi điểm ngắm. Cơ thể cần thời gian hồi lại sau chuyến đêm, nhất là nếu còn chạy xe trong vùng đồi suốt ngày hôm đó.
Đi đêm bằng xe khách thay vì tự lái
Nếu điều bạn muốn là tiết kiệm thời gian ban ngày, xe khách giường nằm chạy đêm là cách đi đêm an toàn hơn tự lái: người lái là tài xế chuyên tuyến, bạn ngủ được trên đường. Vấn đề còn lại là giờ xuống xe, thường vào sáng sớm, và chặng cuối từ quốc lộ hoặc Gia Nghĩa vào hồ.
Một lợi thế ít người để ý: tài xế xe khách tuyến đêm thường chạy tuyến đó nhiều năm, thuộc từng đoạn cua và biết khi nào nên chạy chậm vì sương. Sự quen đường ấy là thứ một người tự lái lần đầu không thể có. Đổi lại, bạn phải chịu giờ giấc của nhà xe và sự xóc của xe giường nằm trên đường đồi; người say xe nên chọn giường tầng dưới, ở phía trước xe.
Sắp xếp người đón từ trước, hoặc chọn xuống ở Gia Nghĩa, ăn sáng, chờ trời sáng hẳn rồi đi tiếp. Mang áo ấm trong túi xách tay vì sáng sớm vùng cao lạnh, và xe giường nằm thường mở điều hoà mạnh. Cách đi xe khách chi tiết có bài riêng trong danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi đêm lên Tà Đùng không?
Không nên tự lái quãng quốc lộ 28 và đường thôn quanh hồ vào ban đêm nếu chưa quen. Cách dung hoà là chạy đường trục vào buổi tối, ngủ ở Gia Nghĩa hoặc Di Linh, sáng sớm vào hồ. Muốn đi đêm thật sự thì xe khách giường nằm an toàn hơn tự lái.
Đi đêm để kịp xem bình minh ở hồ Tà Đùng có được không?
Được nếu bạn ngủ lại ở Gia Nghĩa hoặc Di Linh rồi dậy sớm đi quãng còn lại, hoặc đặt chỗ ở quanh hồ cho đêm trước. Chạy một mạch suốt đêm rồi ngắm bình minh trong trạng thái mệt rã rời vừa nguy hiểm vừa khó tận hưởng.
Chạy xe máy ban đêm trên quốc lộ 28 có nguy hiểm không?
Nguy hiểm hơn ban ngày nhiều: cua dốc khó thấy, có thể có sương, xe tải chạy đêm, ổ gà và đá rơi khó nhận ra dưới đèn xe máy. Nếu không có lựa chọn khác, đi chậm, mặc áo phản quang, đi cùng người khác và dừng nghỉ ngay khi buồn ngủ.
Gặp sương mù dày khi lái xe ban đêm thì làm gì?
Bật đèn cốt thay vì đèn pha, bật đèn sương mù nếu có, giảm tốc tới mức dừng được trong tầm nhìn. Nếu không còn thấy mép đường, tấp vào chỗ có lề rộng an toàn, bật đèn khẩn cấp và chờ sương tan. Đừng dừng giữa làn đường hay ở cua.
Tới Tà Đùng lúc khuya mà không tìm được chỗ ở thì sao?
Dừng ở chỗ có đèn trên đường lớn, gọi chủ nhà, gửi vị trí hiện tại. Nếu không liên lạc được, chờ tới sáng thay vì lần mò đường đất tối. Hỏi trước nơi ở có nhận khách khuya không là cách tránh tình huống này.
Làm sao biết mình đã quá mệt để lái tiếp?
Ngáp liên tục, mắt nặng, không nhớ quãng đường vừa đi, xe lấn vạch không chủ ý là dấu hiệu phải dừng. Cà phê hay mở cửa kính chỉ tạm thời. Dừng ở cây xăng hoặc quán có đèn, ngủ hai mươi đến ba mươi phút rồi mới đi tiếp.