Thác gần Tà Đùng nhất mà khách dễ đi là các thác quanh Gia Nghĩa như Liêng Nung; xa hơn có thác Lưu Ly ở vùng Đắk Song cũ, thác Đắk Buk So gần quốc lộ 14 ở vùng Tuy Đức cũ, và cụm thác lớn trên sông Sêrêpốk ở phía bắc. Chọn thác nào nên dựa vào ba thứ: mùa nước, đường vào và mức an toàn, chứ không phải ảnh đẹp nhất trên mạng.
Vùng đồi núi quanh hồ Tà Đùng cũng có nhiều thác nhỏ, suối nhỏ trong rẫy và rừng mà người dân biết, nhiều nơi chưa có tên thống nhất, chưa có đường đi và không có ai quản lý. Bài này không liệt kê hết, mà giúp bạn biết cách chọn, cách đi và lúc nào nên quay về. Tình trạng đường vào, phí và quản lý ở từng thác thay đổi theo thời gian, nên luôn hỏi lại người địa phương trước khi đi.
Các thác thường được nhắc tới quanh Tà Đùng và Gia Nghĩa
Bảng dưới gom một số thác có tên quen thuộc với khách đi vùng này. Vị trí ghi theo tên gọi quen thuộc trước sắp xếp năm 2025 để dễ tra; tên đơn vị hành chính mới có thể khác:
| Thác | Khu vực | Từ Tà Đùng | Điều cần biết |
|---|---|---|---|
| Liêng Nung | Rìa Gia Nghĩa | Gần nhất trong nhóm có tên, ghép được khi đi hoặc về | Đường xuống có dốc; nước mạnh mùa mưa |
| Lưu Ly | Vùng Đắk Song cũ | Xa hơn, theo quốc lộ 14 lên phía bắc | Hỏi đường đoạn cuối; đá trơn |
| Đắk Buk So | Vùng Tuy Đức cũ, gần quốc lộ 14 | Theo quốc lộ 14 về phía nam Gia Nghĩa | Hợp ghé khi đi từ TP.HCM lên |
| Dray Sáp, Gia Long, Trinh Nữ | Sông Sêrêpốk, phía bắc | Xa, nên ghép đêm | Thác lớn, có bài riêng ở trang |
| Thác suối nhỏ trong xã | Rẫy và ven rừng quanh hồ | Gần nhưng đường khó | Chỉ đi khi có người địa phương dẫn |
Đặc điểm chung của thác vùng này là nằm trên nền đá bazan hoặc đá gốc dốc đứng, đổ qua nhiều bậc. Lối xuống thường là bậc đất, bậc đá hoặc đường mòn qua rẫy. Đừng mong đợi lối đi lát gạch, lan can dài như ở những khu du lịch lớn, kể cả ở thác có thu phí.
Mùa mưa hay mùa khô: thác đẹp lúc nào, nguy hiểm lúc nào
Thác đẹp nhất khi nhiều nước, mà nhiều nước nhất là giữa và cuối mùa mưa, thường kéo dài từ khoảng tháng năm tới tháng mười ở vùng cao nguyên này. Lúc ấy thác trắng xoá, tiếng nước vang xa, cây cỏ quanh thác xanh mướt. Nhưng đây cũng là lúc nguy hiểm nhất: đường xuống trơn, nước đục che mất đá ngầm, và một cơn mưa ở thượng nguồn có thể làm nước dâng chỉ trong vài phút.
Mùa khô, thác nhỏ đi, có thác chỉ còn vài dòng nước mảnh. Bù lại, đá lộ ra rõ, nước trong, đường đi khô ráo. Với người thích đá và muốn đứng gần ngắm cấu trúc bậc thác, mùa khô lại hợp hơn. Cũng cần nhớ rằng nhiều thác trên các con suối có thủy điện nhỏ phía trên, nên lưu lượng mùa khô có thể thấp hơn hẳn mức tự nhiên.
Khoảng giao mùa là thời điểm cân bằng. Đầu mùa mưa, sau vài trận mưa đầu, thác bắt đầu có nước mà đường chưa lầy. Cuối mùa mưa, mưa thưa dần mà sông suối vẫn đầy. Nếu được chọn, hãy đi vào buổi sáng của một ngày khô sau vài ngày không mưa lớn: thác còn nước, đường không quá trơn, và bạn ít gặp giông chiều. Dù mùa nào, hãy theo dõi cảnh báo thời tiết của cơ quan khí tượng trước khi đi.
Dấu hiệu nên quay về ngay khi đang ở thác
Lũ quét và nước dâng ở suối miền núi đến rất nhanh. Những dấu hiệu dưới đây là lý do đủ để rời xa dòng nước, không cần chờ ai ra lệnh:
- Nước đổi màu từ trong sang đục, ngả màu đất đỏ, dù chỗ bạn đứng trời vẫn nắng.
- Rác, cành cây, lá trôi về nhiều bất thường; đó là dấu hiệu nước ở thượng nguồn đang lên.
- Tiếng nước to dần hoặc có tiếng ầm ầm lạ từ phía trên.
- Mực nước dâng lên các bậc đá bạn vừa đi qua.
- Mây đen dày, sấm chớp phía núi, kể cả khi chưa mưa tại chỗ.
- Có hiệu lệnh, còi, tiếng gọi của người quản lý hoặc người dân.
Khi thấy một trong các dấu hiệu trên, đi lên chỗ cao theo hướng ra khỏi lòng suối, không cố quay lại lấy đồ để quên trên đá. Nếu đã có người bị kẹt giữa dòng, đừng lội ra cứu khi không có dây và kỹ năng; hãy gọi người hỗ trợ và gọi số khẩn cấp. Rất nhiều vụ đuối nước có hai người, người gặp nạn và người lội ra cứu.
Đọc đường vào thác trước khi xuất phát
Với thác có tên, đường vào thường có ba đoạn: đường nhựa lớn, đường nhánh vào khu thác, và lối đi bộ xuống chân thác. Đoạn khó nhất gần như luôn là đoạn cuối. Trước khi đi, hãy hỏi người địa phương ba câu: đường nhánh hiện là nhựa hay đất, xe gì vào được; lối xuống thác dài bao lâu và có bậc không; gần đây có mưa lớn hay sạt lở không.
Bản đồ số giúp được nhiều, nhưng ở vùng này có những sai lệch quen thuộc: đường hiển thị là đường đất đã xuống cấp, đường tắt đi qua rẫy hoặc đường mòn xe máy, điểm ghim thác lệch so với lối vào thật. Khi bản đồ chỉ đường vào một con đường đất hẹp dốc, đặc biệt sau mưa, hãy dừng lại hỏi trước khi đi tiếp. Ô tô bị kẹt trên đường đất đỏ ướt là chuyện xảy ra thường xuyên.
Xe máy linh hoạt hơn nhưng không phải lúc nào cũng an toàn hơn. Đường đất đỏ ướt trơn như mỡ, xuống dốc rất dễ trượt bánh. Nếu không quen đi đường đất, hãy gửi xe ở chỗ bằng phẳng và đi bộ đoạn cuối. Mất thêm hai mươi phút đi bộ vẫn hơn một cú ngã xe giữa nơi vắng người. Gửi xe ở nhà dân thì hỏi xin phép và gửi chút tiền cảm ơn nếu họ trông giúp.
Đi một thác suối nhỏ trong rẫy cho đúng cách
Những thác nhỏ không tên trong vùng hồ thường là nơi đẹp và yên nhất, nhưng cũng rủi ro nhất vì không ai quản lý. Nếu muốn đi, hãy làm theo trình tự:
- Hỏi chủ nơi ở hoặc người dân xem có thác nào đi được, đường có qua đất nhà ai không, và ai có thể dẫn.
- Đi cùng người địa phương, trả công dẫn đường sòng phẳng; họ biết lối, biết lúc nào nước lên.
- Xin phép chủ rẫy khi lối đi qua vườn; đi đúng bờ, không giẫm lên cây con, không hái trái.
- Đi buổi sáng, ra về trước giữa chiều để tránh giông và để còn ánh sáng khi quay lại.
- Mang nước, đồ ăn nhẹ, áo mưa, túi rác; không đốt lửa, không nấu nướng bên suối.
- Không tắm ở hố nước dưới chân thác, dù nước có vẻ trong và lặng; đáy hố thường sâu và lạnh hơn bạn nghĩ.
Nếu không tìm được người dẫn, hãy bỏ qua thác suối nhỏ và đi thác có tên, có đường. Không có thác nào đáng để liều trong một chuyến nghỉ.
Cũng đừng tin những lời rủ rê trên mạng xã hội về một "thác bí mật" chưa ai biết. Thác chưa ai biết thường vì đường tới đó khó, xa, hoặc nằm trong khu rừng không được tự ý vào. Hãy hỏi người sống tại chỗ trước khi đi theo bất kỳ tọa độ nào.
Thác Lưu Ly và Đắk Buk So: ghé trên trục quốc lộ 14
Hai thác này không nằm trên đường từ Gia Nghĩa vào Tà Đùng mà trên trục quốc lộ 14, nên hợp với khách đi xe từ TP.HCM lên hoặc đang trên đường đi tiếp lên Buôn Ma Thuột. Đắk Buk So ở vùng Tuy Đức cũ, phía nam Gia Nghĩa, gần đường lớn nên dễ ghé như một điểm nghỉ chân giữa chặng dài. Lưu Ly ở vùng Đắk Song cũ, phía bắc Gia Nghĩa, đoạn cuối đường vào cần hỏi kỹ hơn.
Đặc điểm của các thác trên trục này là nằm trong vùng rẫy cà phê, hồ tiêu, nên đường vào thường đi qua vườn của dân. Một vài thác đã có người quản lý, thu phí và có dịch vụ đơn giản, một vài nơi khác vẫn là cảnh tự nhiên. Tình trạng này thay đổi theo năm, nên đừng dựa vào bài viết cũ để hình dung.
Nếu chỉ ghé để giãn chân, hãy giới hạn thời gian ở thác khoảng một đến hai giờ, kể cả đi bộ xuống và lên. Dành nhiều hơn thế thì chặng xe còn lại sẽ dồn vào buổi chiều tối, lúc mà đoạn đèo quốc lộ 28 vào hồ không còn dễ chịu. Thứ tự hợp lý là đi thác buổi sáng, ăn trưa ở Gia Nghĩa, chiều vào Tà Đùng.
Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và thác: chọn chỗ đứng trước khi chọn thác
Đi thác cùng trẻ nhỏ hoặc ông bà, câu hỏi không phải "thác nào đẹp nhất" mà là "thác nào có chỗ đứng an toàn gần bãi đỗ xe nhất". Một thác có điểm ngắm bằng phẳng, có lan can, chỉ cách chỗ gửi xe vài phút đi bộ sẽ cho cả nhà một buổi dễ chịu hơn nhiều so với thác hùng vĩ phải leo mấy trăm bậc dốc.
Trẻ em bị nước và đá thu hút một cách tự nhiên, muốn trèo, muốn nhảy qua các phiến đá. Hãy thống nhất luật trước khi xuống xe: chỉ đứng ở đâu, không được đi đâu, luôn nắm tay người lớn ở đoạn dốc. Mặc cho trẻ áo màu sáng để dễ nhìn thấy trên nền đá xám và cây xanh.
Với người lớn tuổi, chặng xuống thác thường dễ, chặng leo lên mới mệt. Hãy ước lượng sức trước, đi chậm, nghỉ nhiều, mang gậy chống nếu có. Nếu một người trong nhóm không xuống được, đừng để họ ngồi một mình ở bãi xe quá lâu mà không có liên lạc; sóng điện thoại ở khe thác thường yếu.
Giữ thác sạch và giữ thác còn đó
Nhiều thác ở vùng Đắk Nông cũ từng là những điểm dã ngoại tự phát, và hậu quả dễ thấy nhất là rác: chai nhựa, túi ni lông, vỏ hộp đồ ăn kẹt giữa các khe đá, theo nước trôi xuống hạ lưu. Ở những thác không có người dọn, rác bạn để lại sẽ nằm đó rất lâu.
Nguyên tắc đơn giản: mang theo bao nhiêu thì mang về bấy nhiêu, kể cả vỏ trái cây, đầu lọc thuốc, khăn giấy ướt. Không khắc tên lên đá, lên cây. Không dùng xà phòng, dầu gội ở suối, kể cả loại được quảng cáo là thân thiện; suối đầu nguồn là nước sinh hoạt của người ở hạ lưu.
Một vài thác trong vùng nằm trong danh sách điểm của công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, nơi việc giữ gìn cảnh quan liên quan trực tiếp tới danh hiệu của cả vùng. Khi bạn ghé một thác có biển giới thiệu di sản, hãy đọc và làm theo; đó là cách khách góp phần vào việc mà chính quyền và người dân địa phương đang cố gắng giữ. Nếu thấy rác người khác bỏ lại gần chỗ mình ngồi, nhặt thêm vài món mang ra cũng không tốn bao nhiêu công.
Câu hỏi thường gặp
Thác nào gần hồ Tà Đùng nhất mà dễ đi?
Trong các thác có tên và có đường đi rõ, thác Liêng Nung ở rìa Gia Nghĩa thường là lựa chọn dễ nhất, ghép được khi đi hoặc về. Các thác suối nhỏ trong xã Tà Đùng gần hơn nhưng đường khó và không có quản lý, chỉ nên đi khi có người địa phương dẫn.
Có nên tắm thác ở vùng Tà Đùng, Gia Nghĩa không?
Không nên. Thác vùng này có đá trơn, hố nước sâu, dòng chảy ngầm và nước có thể dâng đột ngột do mưa thượng nguồn hoặc thủy điện xả. Hãy ngắm từ chỗ an toàn, ngâm chân ở chỗ nước nông lặng nếu thật sự muốn và có người lớn canh.
Mùa nào đi thác quanh Tà Đùng đẹp nhất?
Thác nhiều nước nhất vào giữa và cuối mùa mưa nhưng đường trơn và nguy hiểm hơn. Giao mùa, như cuối mùa mưa sang đầu mùa khô, thường là lúc cân bằng giữa cảnh và an toàn. Luôn kiểm cảnh báo thời tiết trước khi đi.
Đi thác bằng ô tô có vào tận nơi được không?
Tuỳ thác. Thác có khu quản lý thường có bãi đỗ xe gần; thác tự nhiên thì đoạn cuối hay là đường đất, ô tô dễ kẹt khi trời mưa. Hỏi người địa phương trước, và sẵn sàng gửi xe để đi bộ đoạn cuối.
Làm sao biết thác có đang mở cho khách không?
Hỏi chủ nơi ở, người dân gần thác hoặc chính quyền xã sở tại. Thác có đơn vị khai thác có thể tạm đóng khi nước lớn hoặc đang sửa đường. Thông tin trên mạng có thể cũ, nên ưu tiên lời người tại chỗ.
Đi thác một mình có ổn không?
Không nên, nhất là thác vắng không có người quản lý. Nếu buộc phải đi một mình, hãy báo cho chủ nơi ở biết bạn đi đâu và giờ về dự kiến, chỉ đi thác có tên, có lối đi rõ, và quay về trước khi trời chiều.