Mùa khô là lúc nên ghép Tà Đùng với những nơi xa hơn như Buôn Ma Thuột, Đà Lạt hay biển Phan Thiết; mùa mưa nên ghép với những nơi gần, ít đèo, có hoạt động trong nhà như Gia Nghĩa, Bảo Lộc; giao mùa thì hợp với thác và vùng công viên địa chất phía bắc. Lý do không nằm ở cảnh đẹp hay xấu, mà ở độ an toàn và độ chắc chắn của các chặng đường nối.
Bài này không đi qua từng tháng (chuyên mục Tà Đùng theo từng tháng đã làm việc đó), mà trả lời một câu khác: biết mình sẽ đi vào khoảng nào trong năm, thì ghép Tà Đùng với nơi nào là hợp. Các mốc mùa vụ và thời tiết dưới đây là nhịp thường gặp ở Tây Nguyên; năm nào cũng có xê dịch, nên luôn xem dự báo và hỏi người địa phương gần ngày đi.
Vì sao mùa quan trọng với chuyến ghép hơn với chuyến một nơi
Đi một nơi, gặp mưa thì ở trong phòng, đợi tạnh. Đi ghép nhiều nơi, gặp mưa nghĩa là chặng nối giữa hai nơi trở nên khó, đôi khi không đi được: đèo sương, đường đất trơn, sạt lở. Một ngày mưa lớn đúng hôm phải đi đèo có thể làm lệch cả lịch còn lại, kéo theo đổi phòng, đổi vé.
Ngoài thời tiết, mùa còn quyết định cảnh của từng nơi. Hồ thuỷ điện như Tà Đùng có mực nước đổi theo mùa, thường đầy vào cuối mùa mưa và rút dần trong mùa khô, làm cảnh đảo và bờ khác nhau rõ rệt. Thác ở vùng Đắk Nông cũ đầy nước mùa mưa, mảnh mai mùa khô. Vùng cà phê có mùa hoa, mùa thu hoạch; Đà Lạt có mùa hoa riêng của nó. Ghép đúng mùa nghĩa là mỗi nơi bạn tới đều đang ở lúc hợp với nó nhất.
Một yếu tố nữa ít người tính: lượng khách. Mùa vắng khách ở Tà Đùng chưa chắc trùng mùa vắng ở Đà Lạt hay Buôn Ma Thuột. Có những tuần một nơi đông vì lễ hội, nơi kia vẫn yên. Khi ghép tuyến, nhìn cả lịch sự kiện của nơi được ghép, vì một lễ hội lớn ở thành phố có thể làm chỗ ở kín và giá dịch vụ lên mà bạn không ngờ tới.
Vì vậy, với chuyến ghép tuyến, nên chọn mùa trước rồi mới chọn tuyến, thay vì chọn tuyến rồi mới xem đi được lúc nào.
Bảng chọn tuyến ghép theo khoảng thời gian trong năm
Các khoảng dưới đây là nhịp thường gặp ở Tây Nguyên phía nam, không phải lịch cố định. Cột "nên ghép" và "nên tránh" xét từ góc độ chặng đường nối và cảnh của nơi được ghép:
| Khoảng thời gian | Đặc điểm thường gặp | Nên ghép Tà Đùng với | Nên cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Giữa mùa khô (khoảng đầu năm) | Trời trong, ít mưa, đêm mát; vùng cà phê bắt đầu mùa hoa | Buôn Ma Thuột, Di Linh (mùa hoa cà phê), Đà Lạt | Thác ít nước; nắng trưa gắt trên hồ |
| Cuối mùa khô (khoảng tháng 3–4) | Nắng nóng hơn, hồ thường xuống thấp, lộ nhiều đảo và bờ | Vòng dài Tây Nguyên, biển Phan Thiết | Bụi đường đất; cảnh hồ khô hơn người ta hình dung |
| Đầu và giữa mùa mưa (khoảng giữa năm) | Mưa giông chiều, cây cối xanh lại, ít khách | Gia Nghĩa, Bảo Lộc; chặng ngắn | Đèo dài, đường đất; vòng nhiều chặng |
| Cuối mùa mưa, giao mùa (khoảng tháng 10–11) | Mưa thưa dần, hồ thường đầy, thác còn nhiều nước | Công viên địa chất, cụm thác Sêrêpốk, Đà Lạt | Đường đông xe nông sản mùa thu hoạch |
| Tết và lễ dài | Đông khách ở mọi điểm, giá dịch vụ thường lên | Một nơi gần thay vì nhiều nơi | Đà Lạt, Bảo Lộc dịp cao điểm |
Mốc mùa mưa, mùa khô ở cao nguyên phía nam thường được mô tả là mùa mưa khoảng từ tháng 5 tới tháng 10, mùa khô khoảng từ tháng 11 tới tháng 4. Có năm mưa đến sớm hoặc kéo dài, nên coi bảng là điểm bắt đầu để suy nghĩ, không phải cam kết.
Mùa hoa cà phê: ghép Tà Đùng với Di Linh và Buôn Ma Thuột
Cà phê vối, loại chiếm phần lớn diện tích ở Tây Nguyên, thường nở hoa vào khoảng giữa mùa khô, sau một đợt mưa trái mùa hoặc sau khi nhà vườn tưới nước. Hoa trắng nở dày trên cành, thơm, kéo dài chỉ vài ngày ở mỗi vườn, nhưng vì các vườn tưới vào thời điểm khác nhau nên cả vùng có thể có hoa rải rác trong vài tuần. Thời điểm cụ thể thay đổi theo năm và theo vùng, rất khó hẹn trước chính xác.
Vùng Tà Đùng có nhiều vườn cà phê, nên chuyến đi mùa này đã có hoa ngay quanh hồ. Ghép thêm Di Linh, một vùng cà phê lâu đời trên đường xuống Bảo Lộc, hoặc Buôn Ma Thuột, nơi văn hoá cà phê đậm nhất cao nguyên, sẽ biến chuyến đi thành chuyến theo dấu cây cà phê: từ vườn ven hồ, đến thị trấn cà phê, đến bảo tàng và quán xá của thành phố.
Nếu mục tiêu chính là thấy hoa, giữ lịch linh hoạt: hỏi chủ chỗ ở ở Tà Đùng hoặc người quen vùng cà phê xem vườn quanh đó đã tưới chưa, hoa đang nụ hay đã nở. Vào vườn chụp ảnh luôn xin phép chủ vườn, không bẻ cành, không giẫm vào gốc cây; hoa là mùa màng của người ta.
Mùa mưa: ghép gần, chặng ngắn, có chỗ trú
Mùa mưa vẫn đi Tà Đùng được, và có người thích đi lúc này vì vắng, cây cỏ xanh, mưa trên hồ đẹp. Nhưng chuyến ghép nên đổi cách:
- Ghép với nơi gần. Gia Nghĩa và Tà Đùng chỉ cách nhau một chặng ngắn; Bảo Lộc cũng nằm trong tầm một buổi. Tránh vòng dài nhiều đèo như Buôn Ma Thuột – hồ Lắk – Đà Lạt.
- Lái buổi sáng. Giông thường đến vào buổi chiều; đặt mọi chặng nối vào buổi sáng, tới nơi trước đầu giờ chiều.
- Có kế hoạch trong nhà. Mỗi nơi ghép nên có việc làm khi mưa: quán cà phê, chợ, bảo tàng, cơ sở làm chè hay tơ lụa ở Bảo Lộc, nấu ăn ở chỗ ở.
- Tránh đường đất ven hồ sau mưa lớn. Đất đỏ ướt rất trơn; nhiều chỗ ở quanh hồ có lối vào đường đất, hỏi trước tình trạng đường.
- Có đêm dự phòng. Đặt chỗ ở có chính sách đổi ngày rõ ràng, để nếu đường có vấn đề, bạn có thể ở lại thêm một đêm thay vì cố đi.
Thông tin sạt lở, cấm đường thường được cơ quan địa phương và báo chí cập nhật trong mùa mưa. Kiểm trước mỗi chặng đèo, không chỉ trước khi rời nhà.
Bù lại cho những bất tiện, mùa mưa có những buổi sáng trong vắt sau đêm mưa, không khí sạch, mây trắng trôi thấp trên mặt hồ, cỏ trên đảo xanh non. Người đi mùa này thường kể về những khoảnh khắc ấy nhiều hơn là về cơn mưa chiều hôm trước.
Giao mùa cuối năm: thời điểm của thác, hồ đầy và dã quỳ
Khoảng cuối mùa mưa, đầu mùa khô thường được nhiều người xem là thời điểm cân bằng cho chuyến ghép dài. Mưa đã thưa, đường dần khô, trong khi hồ thuỷ điện thường đã tích nước gần đầy, các thác trên sông Sêrêpốk và quanh Gia Nghĩa còn nhiều nước. Đây là lúc hợp nhất để ghép Tà Đùng với vùng công viên địa chất phía bắc.
Cuối năm cũng là mùa hoa dã quỳ, loài hoa vàng mọc hoang ven đường nhiều nơi ở Tây Nguyên và Đà Lạt, thường nở rộ trong vài tuần cuối năm. Một chuyến Tà Đùng nối với Đà Lạt qua Di Linh vào mùa này có thể đi qua những đoạn đường vàng hoa hai bên.
Mặt trái: đây cũng là mùa thu hoạch cà phê, xe chở nông sản chạy nhiều trên quốc lộ 14 và quốc lộ 28, nhiều nhà vườn bận rộn. Nếu định ghé vườn, hỏi trước để không làm phiền lúc người ta đang hái. Trên đường, cộng thêm thời gian cho các chặng, và cẩn thận xe tải chở nặng ở đoạn dốc.
Cuối mùa khô: hồ rút nước, hợp ghép biển hoặc vòng dài
Cuối mùa khô, khoảng tháng 3 tháng 4, là lúc nhiều người thất vọng nếu kỳ vọng vào ảnh hồ đầy nước. Mực nước hồ thuỷ điện thường xuống thấp sau nhiều tháng phát điện mà không có mưa bù, lộ ra dải bờ đất đỏ, các đảo trông cao và to hơn, có chỗ thành bán đảo. Cảnh này có vẻ đẹp riêng, lạ hơn, nhưng khác hẳn ảnh xanh mướt thường thấy.
Bù lại, đây là thời gian đường khô ráo nhất trong năm, ít mưa giông, hợp cho các chuyến ghép dài và nhiều đèo. Vòng nam Tây Nguyên qua Buôn Ma Thuột, hồ Lắk và Đà Lạt đi trơn tru nhất vào lúc này. Ghép với biển Phan Thiết cũng hợp: biển thường đã bớt gió so với giữa mùa khô, còn chặng đèo quốc lộ 28 khô ráo.
Nắng là vấn đề chính. Nắng trưa cuối mùa khô ở cao nguyên gắt, mặt hồ phản chiếu thêm. Đặt hoạt động ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn, trưa nghỉ trong bóng mát, mang đủ nước. Đường đất khô nhiều bụi, khẩu trang và kính là đồ phải có với người đi xe máy.
Mùa trái cây giữa năm: ghép vườn quanh Tà Đùng với Gia Nghĩa
Vùng Đắk Nông cũ và Đắk Lắk trồng nhiều cây ăn trái như sầu riêng, bơ bên cạnh cà phê, hồ tiêu. Mùa thu hoạch các loại trái này thường rơi vào khoảng giữa năm, trùng với đầu và giữa mùa mưa, tuỳ giống và tuỳ vùng. Với khách thích ghé vườn, đây là lý do để đi vào mùa mà nhiều người né vì mưa.
Chuyến ghép mùa này nên giữ gọn: Tà Đùng với Gia Nghĩa, chặng ngắn, có thể thăm vài vườn quanh hồ và ven quốc lộ 28 nếu chủ vườn sẵn lòng đón khách. Đừng đến vườn không báo trước; mùa thu hoạch là mùa bận nhất của nhà nông, và trái cây trên cây là tài sản của họ.
Mua trái cây mang về nên hỏi cách chọn và bảo quản, độ chín, quãng đường bạn còn phải đi. Trái cây chín cây để trong xe nóng cả ngày sẽ hỏng nhanh. Trang này không nêu giá; giá nông sản tại vườn biến động theo năm và theo thị trường, hỏi trực tiếp người bán.
Tết và kỳ nghỉ lễ: ghép ít, đặt sớm, đi lệch ngày
Dịp Tết, nghỉ lễ 30/4 – 1/5, Quốc khánh 2/9, lượng khách lên Tây Nguyên tăng vọt, nhất là Đà Lạt, Bảo Lộc. Chuyến ghép nhiều nơi vào những dịp này gặp ba khó khăn cùng lúc: đường đông, chỗ ở kín và đắt hơn, dịch vụ quá tải. Cách hợp lý là ghép ít nơi hơn bình thường, có khi chỉ Tà Đùng và một nơi gần như Gia Nghĩa.
Nếu muốn đi Đà Lạt trong dịp lễ, cân nhắc đặt Đà Lạt vào ngày cuối kỳ nghỉ khi khách đã bắt đầu về, và Tà Đùng vào ngày đầu khi mọi người đổ về Đà Lạt. Đi lệch dòng người như vậy giúp cả hai nơi bớt đông.
Dịp Tết, nhiều cơ sở dịch vụ ở vùng nông thôn quanh hồ nghỉ vài ngày, quán ăn đóng cửa, chợ họp khác ngày thường. Hỏi chỗ ở trước về chuyện ăn uống, và mang theo một ít đồ ăn khô dự phòng. Đây cũng là dịp để thấy nhịp sống Tết của vùng cao, nếu bạn đi với tâm thế khách, không đòi hỏi dịch vụ như ở thành phố.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào đi Tà Đùng ghép Đà Lạt đẹp nhất?
Khoảng giữa và cuối mùa khô, đường dễ đi và cả hai nơi đều trời trong; cuối năm thì có thêm hoa dã quỳ dọc đường. Mùa mưa vẫn đi được nhưng chặng nối qua Di Linh có đèo, nên lái buổi sáng và kiểm tình trạng đường trước khi đi.
Mùa mưa có nên đi vòng Tây Nguyên có Tà Đùng không?
Không nên đi vòng dài nhiều đèo vào giữa mùa mưa, vì giông chiều, sương và nguy cơ sạt lở làm các chặng nối khó đoán. Thay vào đó, ghép Tà Đùng với nơi gần như Gia Nghĩa hoặc Bảo Lộc, chặng ngắn, lái buổi sáng.
Hoa cà phê ở Tà Đùng nở tháng mấy?
Hoa cà phê vối ở Tây Nguyên thường nở vào khoảng giữa mùa khô, sau mưa trái mùa hoặc đợt tưới, nhưng thời điểm thay đổi theo năm và theo từng vườn. Muốn thấy hoa, hỏi chủ chỗ ở hoặc người trồng cà phê vài ngày trước khi đi.
Mực nước hồ Tà Đùng thay đổi theo mùa ra sao?
Hồ Tà Đùng là hồ thuỷ điện, mực nước thường cao vào cuối mùa mưa và hạ dần trong mùa khô do vận hành phát điện, thấp nhất vào cuối mùa khô. Khi nước thấp, lộ thêm bờ và đảo; khi đầy, mặt hồ rộng và các đảo nhỏ hơn.
Đi Tà Đùng dịp Tết nên ghép thêm nơi nào?
Dịp Tết nên ghép ít, ưu tiên một nơi gần như Gia Nghĩa thay vì Đà Lạt hay Bảo Lộc đang đông khách. Đặt chỗ sớm, hỏi trước chuyện ăn uống vì nhiều quán nghỉ Tết, và mang theo đồ ăn khô dự phòng.