Tà Đùng có giống Vịnh Hạ Long không: hồ thủy điện, đảo đồi và mực nước theo mùa

Tà Đùng chỉ giống Vịnh Hạ Long ở một điểm: nhìn từ trên cao, mặt nước rộng điểm xuyết rất nhiều đảo nhỏ. Ngoài điểm đó, hai nơi khác nhau gần như hoàn toàn: Hạ Long là vịnh biển với các đảo núi đá vôi dựng đứng, còn Tà Đùng là hồ nước ngọt của thủy điện trên cao nguyên, các "đảo" là đỉnh đồi đất phủ cây còn nhô lên sau khi thung lũng bị ngập.

Cái tên "Vịnh Hạ Long Tây Nguyên" là cách ví von của người đi trước để dễ hình dung, rồi được nhắc lại nhiều tới mức thành biệt danh. Biệt danh giúp nhiều người biết tới Tà Đùng, nhưng cũng tạo ra kỳ vọng sai: có người lên tới nơi thì tìm vách đá, hang động, nước biển xanh ngọc, và thấy hụt.

Bài này giải thích những câu hỏi người ta hay gõ quanh biệt danh đó: đảo từ đâu ra, vì sao có năm nhiều đảo có năm ít, mùa nào cảnh giống ảnh nhất, có ra đảo được không, và nên kỳ vọng thế nào để không thất vọng.

Giống và khác giữa Tà Đùng và Vịnh Hạ Long

So sánh dưới đây không nhằm xếp hạng, mà để bạn biết mình sẽ thấy gì. Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận; Tà Đùng là một hồ chứa thủy điện có cảnh đẹp, hai thứ khác bản chất:

Điểm giống nhau thật sự là cảm giác "nhiều đảo giữa mặt nước" khi nhìn từ trên cao, và cảm giác ấy ở Tà Đùng rõ nhất từ các đồi ven hồ vào lúc mặt nước đầy.

Các đảo trên hồ Tà Đùng từ đâu mà có?

Trước khi có hồ, vùng này là một thung lũng sông với nhiều quả đồi thấp nằm sát nhau, xen giữa là khe suối. Khi công trình thủy điện Đồng Nai 3 trên sông Đồng Nai đi vào vận hành và bắt đầu tích nước, khoảng đầu những năm 2010, nước dâng lên lấp đầy các khe và chân đồi. Những quả đồi cao hơn mực nước còn nhô lên, trở thành đảo; những quả thấp hơn chìm hẳn xuống.

Vì các đảo vốn là đồi đất, chúng có dáng tròn, thoải, phủ cỏ và cây, khác hẳn những khối đá vôi sắc cạnh ở Hạ Long. Một số đảo vẫn còn cây cối từ trước khi ngập, một số là đồi trọc, có đảo được trồng cây. Đất trên đảo là đất đỏ bazan đặc trưng của vùng.

Cũng vì đảo là đồi bị ngập một phần, số lượng đảo bạn nhìn thấy không cố định. Khi nước dâng cao, nhiều đỉnh đồi thấp bị chìm hoặc chỉ còn ngọn cây; khi nước rút, những đồi tưởng là đảo lại nối với bờ thành bán đảo, và nhiều đồi mới nhô lên. Con số "bao nhiêu đảo" vì thế không có câu trả lời chính xác, và bạn nên dè chừng khi thấy một con số cụ thể được nêu như sự thật.

Hiểu nguồn gốc này cũng giúp bạn hiểu vì sao vùng hồ có dải đất đỏ quanh mép nước vào mùa khô: đó là phần sườn đồi bị nước ngập rồi lộ ra, cỏ không kịp mọc.

Vì sao mực nước hồ Tà Đùng thay đổi, và điều đó ảnh hưởng gì tới cảnh?

Hồ chứa thủy điện được vận hành theo nguyên lý tích nước trong mùa mưa và xả dần để phát điện, cấp nước trong mùa khô. Vì thế mực nước thường dâng dần trong mùa mưa, đạt mức cao vào cuối mùa mưa, rồi hạ dần qua các tháng khô, xuống thấp vào cuối mùa khô. Mức cụ thể mỗi năm phụ thuộc lượng mưa và quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực, không năm nào giống năm nào.

Với người ngắm cảnh, điều này có nghĩa là: cảnh "đảo tròn xanh nổi giữa nước đầy" thường rõ nhất vào cuối mùa mưa và đầu mùa khô, khi nước cao và cây cỏ còn xanh. Cuối mùa khô, nước rút sâu, quanh mỗi đảo lộ ra một vòng đất đỏ, nhiều đảo nối liền với bờ, cảnh mang vẻ khô và hoang hơn. Có người thích cảnh này vì tương phản màu đỏ – xanh mạnh, nhưng nó khác xa ảnh "Hạ Long" mà nhiều người hình dung.

Mực nước cũng ảnh hưởng tới việc đi thuyền, vị trí bến và các bãi cắm trại ven bờ. Bến dùng được lúc nước cao có thể trơ đáy lúc nước thấp, và ngược lại. Khi nước dâng nhanh trong mùa mưa, bãi cỏ ven hồ có thể bị ngập.

Nếu cảnh nước đầy là lý do chính của chuyến đi, hãy hỏi chủ nơi ở về mực nước hiện tại trước khi đặt, xin họ một tấm ảnh chụp trong tuần. Đó là thông tin thật nhất bạn có thể có.

Ngắm "Hạ Long Tây Nguyên" từ đâu cho đúng cảnh?

Cảnh nhiều đảo chỉ hiện rõ khi bạn đứng đủ cao để nhìn bao quát. Đứng sát mép nước, bạn chỉ thấy vài đảo gần trước mặt, không còn cảm giác "vịnh". Vì vậy các đồi cao ven hồ, hiên của những nơi ở trên sườn đồi, và một số điểm dừng dọc đường là chỗ người ta hay đứng ngắm.

Ánh sáng cũng quan trọng không kém. Giữa trưa, nắng chiếu thẳng làm mặt nước loá, các đảo bị phẳng màu. Sáng sớm, khi có mây hoặc sương, đảo hiện ra từng lớp mờ dần về phía xa. Chiều muộn, nắng nghiêng làm nổi khối từng đảo và mặt hồ ánh vàng. Đây là hai khung giờ cảnh gần nhất với ảnh trên mạng.

Ảnh flycam thì khác: góc nhìn từ trên không cho thấy toàn bộ mạng lưới đảo, thứ mà mắt người đứng trên đồi không thấy được. Đừng mong nhìn bằng mắt thường giống hệt ảnh chụp từ thiết bị bay. Nếu bạn có ý định bay flycam, hãy tìm hiểu quy định xin phép hiện hành và tránh khu vực công trình thủy điện.

Chi tiết về từng điểm ngắm hồ thuộc phạm vi của các trang chuyên về cảnh hồ; ở đây chỉ cần nhớ nguyên tắc: lên cao, đúng giờ, đúng mùa nước.

Màu nước hồ Tà Đùng vì sao có lúc xanh, có lúc đục?

Khách hay hỏi vì sao ảnh trên mạng nước xanh trong, còn lúc mình tới lại thấy nước ngả màu nâu đỏ. Lý do nằm ở đất. Lưu vực quanh hồ là đất đỏ bazan, khi mưa lớn, nước suối cuốn theo phù sa đổ vào hồ, làm nước ở các nhánh gần cửa suối đục hẳn đi trong vài ngày. Mùa mưa vì thế có những đợt nước đục, nhất là sau các trận mưa to liên tiếp.

Khi trời tạnh lâu, phù sa lắng xuống, nước trở lại màu xanh lục hoặc xanh lam, phản chiếu màu trời. Ngày nắng trong, trời xanh, nước cũng xanh đậm hơn; ngày nhiều mây, nước xám bạc. Những tấm ảnh nước xanh ngọc thường chụp vào ngày nắng đẹp, có khi đã được chỉnh màu.

Hạ Long cũng thay đổi màu nước theo thời tiết, nhưng là vịnh biển nên cơ chế khác. Ở Tà Đùng, nếu thấy nước đục sau mưa, đó là hiện tượng tự nhiên của hồ trên vùng đất đỏ, không phải nước bẩn. Có điều, nước đục che mất đáy và vật cản, thêm một lý do để không bơi tự do.

Có ra được các đảo trên hồ không?

Có thể ra một số đảo bằng thuyền của người dân hoặc dịch vụ thuyền trong vùng, thường là những đảo có bãi lên xuống được. Nhiều đảo không có bãi, sườn dốc, cỏ cao, hoặc là đất có chủ; bạn không nên tự ý lên. Hãy hỏi người lái thuyền đảo nào khách hay ghé, đảo nào không nên lên.

Đi thuyền trên hồ cần áo phao cho mọi người, kể cả người biết bơi. Hồ chứa sâu, nước lạnh hơn bạn nghĩ, gió có thể đổi nhanh khi giông tới. Không bơi tự do giữa hồ, không nhảy từ thuyền xuống nước, không để trẻ nhỏ ngồi mép thuyền.

Một số người muốn cắm trại qua đêm trên đảo. Đây là hoạt động cần hỏi trước chủ đất hoặc đơn vị quản lý, cần thuyền đưa đón đúng hẹn, và cần theo dõi thời tiết kỹ. Chuyên mục cắm trại và trải nghiệm ngoài trời có bài riêng về chuyện ra đảo.

Ngoài ra, hồ thủy điện có những khu vực hạn chế gần đập, cửa nhận nước và công trình. Người lái thuyền địa phương biết rõ những chỗ này; đừng đề nghị họ chạy tới gần chỉ để chụp ảnh.

Kỳ vọng thế nào để không thất vọng với "Vịnh Hạ Long Tây Nguyên"?

Những người thấy Tà Đùng đẹp hơn mong đợi thường là người đến với kỳ vọng đúng. Vài điều nên nhớ trước khi đi:

• Bạn sẽ thấy đồi tròn phủ cây giữa mặt nước, không phải vách đá vôi hay hang động.
• Nước là nước hồ ngọt, màu thay đổi theo trời và mùa, có lúc đục sau mưa lớn.
• Cảnh đẹp nhất phụ thuộc giờ (sáng sớm, chiều muộn), mùa nước (cao) và chỗ đứng (trên cao).
• Cảnh mây phủ hồ là món quà của thời tiết, không phải thứ có mỗi ngày.
• Dịch vụ ít, không có du thuyền lớn hay khu vui chơi trên mặt nước.
• Ảnh trên mạng phần nhiều đã chọn khoảnh khắc đẹp và chỉnh màu; cảnh thật dịu hơn nhưng rộng hơn, sống hơn.

Nếu đọc xong danh sách này mà bạn vẫn muốn đi, khả năng cao bạn sẽ thích Tà Đùng. Nếu bạn thật sự muốn núi đá vôi trên biển, Hạ Long, Lan Hạ hay Bái Tử Long mới là nơi dành cho bạn.

Biệt danh này nên dùng thế nào khi kể với người khác?

Khi giới thiệu Tà Đùng với người chưa biết, cách ví "Vịnh Hạ Long Tây Nguyên" hữu ích vì giúp họ hình dung nhanh. Nhưng nên kèm một câu giải thích: đây là hồ thủy điện trên cao nguyên, đảo là đồi phủ cây. Như vậy người nghe sẽ đến với kỳ vọng đúng, và nhiều khả năng sẽ thích nơi này hơn.

Người địa phương và người làm du lịch ở Tà Đùng cũng dùng biệt danh này khá nhiều. Bạn có thể nghe nó trong lời giới thiệu, đọc thấy trong bài đăng. Không có gì sai khi dùng, miễn là người dùng hiểu đó là hình ảnh so sánh.

Một mẹo nhỏ khi tìm thông tin: gõ "Vịnh Hạ Long Tây Nguyên" trên công cụ tìm kiếm sẽ ra nhiều bài về Tà Đùng, nhưng gõ vào bản đồ số thì không ra địa điểm nào cụ thể. Khi dẫn đường, hãy dùng tên nơi ở hoặc vị trí ghim.

Cuối cùng, Tà Đùng không cần phải là "một Hạ Long khác" mới đáng đi. Một vùng hồ yên tĩnh giữa đồi cà phê, sáng có mây, chiều có nắng nghiêng, đêm nhiều sao, tự nó đã đủ lý do.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao gọi Tà Đùng là Vịnh Hạ Long Tây Nguyên?

Vì nhìn từ trên cao, mặt hồ rộng có rất nhiều đảo nhỏ nhô lên, gợi nhớ cảnh vịnh có đảo. Đây là cách ví von của du khách, không phải tên chính thức. Thực chất là hồ thủy điện Đồng Nai 3 trên cao nguyên.

Hồ Tà Đùng có bao nhiêu đảo?

Không có con số cố định vì đảo là đỉnh đồi bị ngập một phần. Khi nước cao, nhiều đồi thấp chìm hẳn; khi nước rút, nhiều đồi nối liền với bờ. Hãy dè chừng các con số cụ thể được nêu như sự thật.

Mùa nào hồ Tà Đùng đầy nước nhất?

Theo nguyên lý vận hành hồ chứa, nước thường dâng trong mùa mưa và cao vào cuối mùa mưa, rồi hạ dần trong mùa khô. Mức cụ thể đổi theo từng năm, nên hãy hỏi nơi ở về mực nước hiện tại trước khi đi.

Có tắm được ở hồ Tà Đùng không?

Không nên bơi tự do. Hồ là hồ chứa thủy điện, nước sâu, lạnh, mực nước thay đổi, không có bãi tắm và cứu hộ. Khi đi thuyền luôn mặc áo phao. Nếu muốn bơi, hãy chọn nơi ở có hồ bơi riêng.

Ở Tà Đùng có đi du thuyền như Hạ Long không?

Không có du thuyền lớn như ở Hạ Long. Phương tiện trên hồ chủ yếu là thuyền nhỏ của người dân hoặc dịch vụ trong vùng, đi một vòng quanh các đảo vài giờ. Hãy hỏi kỹ về áo phao và tình trạng thuyền trước khi đi.

Cuối mùa khô đi Tà Đùng có đẹp không?

Cảnh khác với ảnh mùa nước cao: nước rút, quanh đảo lộ dải đất đỏ, đồi cỏ ngả vàng. Có người thích vẻ hoang và tương phản màu này. Nếu bạn muốn cảnh đảo tròn xanh nổi giữa nước đầy, nên chọn giai đoạn khác.