Sai lầm hay gặp nhất của khách lần đầu đi Tà Đùng là đánh giá thấp quãng đường và nhịp của vùng hồ: đi về trong ngày, tới nơi lúc trời tối, nhồi quá nhiều điểm, quên áo ấm, xem nhẹ mưa giông và chuyện áo phao trên thuyền. Phần lớn những lỗi này không nguy hiểm ngay, nhưng cộng lại khiến chuyến đi mệt, tốn tiền và đôi khi rủi ro.
Bài này liệt kê mười sai lầm theo thứ tự thường gặp, giải thích vì sao chúng xảy ra và cách tránh cụ thể. Đây là kinh nghiệm chung rút ra từ những câu chuyện khách hay kể lại sau chuyến đi; mỗi người, mỗi nhóm có thể gặp những tình huống khác, nhưng nắm được mười điều này là đã tránh được phần lớn rắc rối.
Nếu bạn đã đọc các bài khác trong chuyên mục, nhiều điểm ở đây sẽ quen. Bài này gom lại thành một danh sách để kiểm tra lần cuối trước khi lên đường.
Sai lầm 1 và 2: đi về trong ngày, xuất phát quá muộn
Đi về trong ngày từ thành phố xa. Khách từ TP.HCM đi về trong ngày dành phần lớn thời gian trên xe, tới hồ lúc giữa trưa khi cảnh phẳng nhất và phải về trong đêm. Đó là chuyến tốn sức nhất mà thấy ít nhất. Cách tránh: ở lại ít nhất một đêm; nếu chỉ có một ngày, hãy chọn nơi gần hơn hoặc để Tà Đùng cho lần khác có thời gian.
Xuất phát muộn rồi tới nơi lúc trời tối. Ngủ dậy thong thả, ăn sáng xong mới đi, dừng nghỉ nhiều lần, tới vùng hồ lúc chạng vạng. Đoạn cuối trên đường đất đỏ, dốc, không đèn trở thành đoạn khó nhất. Cách tránh: tính ngược từ giờ muốn tới nơi, cộng dự phòng cho ăn uống, nghỉ ngơi, kẹt xe; nếu không đi sớm được, nghỉ một đêm ở thị trấn dọc đường.
Vì sao hai lỗi này đi cùng nhau. Cả hai đều đến từ việc đánh giá thấp quãng đường. Bản đồ số cho con số thời gian lý tưởng, còn thực tế luôn dài hơn. Khi đã tính đúng thời gian thật, bạn sẽ tự thấy cần ở lại và cần đi sớm.
Dấu hiệu nhận biết bạn đang mắc lỗi này. Lịch trình của bạn có dòng "tới nơi khoảng năm sáu giờ chiều", hoặc "chiều về lại thành phố" trong cùng ngày đi. Khi thấy hai dòng này, nên sắp lại.
Sai lầm 3: chạy xe trên đường đồi khi trời đã tối
Đây là sai lầm có rủi ro cao nhất trong danh sách. Vùng hồ có nhiều đường thôn, đường đất đỏ, dốc và cua gắt. Ban ngày đi chậm vẫn ổn, nhưng ban đêm thì khó nhìn mặt đường, khó nhận ra ổ gà, đoạn trơn, mép đường lở. Đèn đường thưa hoặc không có, nhà dân cách xa nhau, người đi đường ít, nếu có chuyện gì cũng khó nhờ giúp.
Lỗi này thường xảy ra theo ba cách: tới nơi muộn, đi ngắm hoàng hôn ở điểm xa rồi về trong bóng tối, hoặc đi ăn tối ở quán xa nơi ở. Mỗi cách đều có thể tránh được: tới nơi trước giờ chiều, ngắm hoàng hôn ở chỗ gần, chốt bữa tối ở nơi ở hoặc quán gần từ trước.
Nếu buộc phải đi trong đêm, hãy đi chậm, bật đèn, đi theo đường chính, không theo lối tắt bản đồ số gợi ý, và gọi chủ nơi ở khi không chắc hướng. Người lái không uống rượu bia, dù chỉ đi một đoạn ngắn.
Xe máy càng cần cẩn thận hơn ô tô. Đường đất ướt sương đêm trơn, đèn xe máy chiếu ngắn, và người ngồi sau thường đã mệt. Một cú trượt nhỏ trên dốc có thể thành chấn thương lớn ở nơi cách cơ sở y tế khá xa.
Sai lầm 4 đến 7: những lỗi chuẩn bị
Bốn lỗi dưới đây không nguy hiểm ngay nhưng làm chuyến đi khó chịu. Bảng so sánh điều khách hay làm và cách làm tốt hơn:
| Sai lầm | Khách hay làm | Cách làm tốt hơn |
|---|---|---|
| 4. Quên áo ấm | Mang đồ mát như đi biển, nghĩ miền Nam thì nóng | Mang áo khoác chắn gió và một áo ấm mỏng, nhất là mùa khô khi đêm lạnh |
| 5. Không mang tiền mặt | Tin rằng chỗ nào cũng chuyển khoản được | Rút tiền mặt mệnh giá nhỏ ở thị trấn trước khi vào vùng hồ |
| 6. Không tải bản đồ ngoại tuyến | Dựa hoàn toàn vào bản đồ trực tuyến | Tải bản đồ cả vùng, lưu điểm ghim nơi ở, chụp màn hình lịch trình |
| 7. Không hỏi bữa tối | Nghĩ tới nơi rồi tìm quán | Hỏi nơi ở từ khi đặt chỗ, chốt lại khi vừa tới |
Điểm chung của bốn lỗi này là mang thói quen thành phố lên vùng nông thôn miền núi. Ở thành phố, quên áo thì mua, mất sóng thì đi vài bước là có, đói thì quán mở tới khuya. Ở vùng hồ, những thứ đó không có sẵn ngay bên cạnh.
Cách tránh đơn giản nhất là làm một danh sách kiểm tra trước chuyến đi và đánh dấu từng mục. Các bài hành lý, tiền mặt và sóng điện thoại trong chuyên mục này có danh sách chi tiết.
Sai lầm 8: xem nhẹ an toàn trên mặt hồ
Hồ Tà Đùng trông yên bình, nhưng đây là hồ chứa thủy điện: nước sâu, lạnh, đáy dốc đột ngột, có chỗ còn cây cối ngập dưới nước, và mực nước thay đổi theo mùa. Gió trên hồ có thể đổi chiều nhanh, nhất là khi sắp có giông. Những điều này không nhìn thấy từ trên bờ.
Sai lầm hay gặp là lên thuyền mà không mặc áo phao, hoặc để áo phao dưới sàn thuyền "cho có". Có người tự bơi ra xa bờ vì thấy nước trong và mát, có người chèo thuyền nhỏ một mình ra giữa hồ khi trời đang chuyển xấu. Người biết bơi giỏi ở hồ bơi chưa chắc đã an toàn trong nước hồ lạnh và sâu.
Cách tránh: luôn mặc áo phao vừa người và cài khoá khi ở trên mặt nước, kể cả khi thuyền chỉ đi một đoạn ngắn. Đi với người lái thuyền quen hồ. Không bơi tự do. Xem thời tiết trước khi đi, không ra hồ khi trời đang kéo mây đen, có sấm hoặc gió mạnh. Trẻ nhỏ phải có áo phao đúng cỡ và luôn có người lớn trông sát.
Nếu đơn vị thuyền không có áo phao, hoặc có nhưng không đủ cho mọi người, hãy từ chối đi. Đó không phải chuyện khó tính, mà là điều tối thiểu.
Sai lầm 9: lịch kín điểm mà không chừa chỗ cho thời tiết
Lịch trình kín như đi phố. Nhiều nhóm lên danh sách năm sáu điểm cho một ngày, như thể các điểm cách nhau vài phút đi bộ. Ở vùng hồ, mỗi điểm cách nhau bằng đường đồi, dốc, có khi phải vòng theo các nhánh hồ. Cuối ngày cả nhóm mệt, mỗi nơi chỉ dừng được mười lăm phút, và lỡ cả hoàng hôn lẫn bữa tối.
Cách tránh: hai ba việc mỗi ngày. Chọn một việc chính buổi sáng, một việc nhẹ buổi chiều, phần còn lại để nghỉ và ngắm. Những gì không kịp làm, để dành cho lần sau.
Coi nhẹ mưa giông. Mùa mưa ở cao nguyên thường có giông chiều, mưa lớn ngắn nhưng dữ, kèm sét và gió mạnh. Đường đất đỏ sau mưa trơn như bôi mỡ, có đoạn có nguy cơ sạt lở. Khách lần đầu hay tiếp tục lịch trình như thường, chạy xe trong mưa hoặc đứng trên đỉnh đồi trống khi có sấm.
Cách tránh: theo dõi dự báo và để buổi chiều linh hoạt. Xem dự báo và cảnh báo của tỉnh Lâm Đồng trước và trong chuyến đi. Mùa mưa thì dồn việc ngoài trời vào buổi sáng. Khi có giông, vào nhà, tránh mặt hồ, đỉnh đồi trống và cây đơn độc, chờ mưa tạnh và đường ráo bớt rồi mới đi.
Sai lầm 10: quên rằng đây là nơi người ta sống và làm nông
Với nhiều khách, Tà Đùng là "điểm du lịch". Với người dân, đây là nhà, là rẫy, là đường đi làm hằng ngày. Sai lầm cuối cùng nhưng không nhỏ là cư xử như thể cả vùng là một công viên: tự ý vào vườn cà phê để chụp ảnh, hái trái, dựng lều trên đồi cỏ không hỏi ai, bật nhạc lớn đến khuya, để lại rác trên bãi cỏ ven hồ.
Những việc này gây phiền cho người dân, làm xấu cảnh quan, và lâu dài khiến người địa phương bớt thiện cảm với khách du lịch. Rác nhựa ở vùng hồ khó thu gom, có thể theo nước mưa trôi xuống hồ. Lửa trại tự phát trên đồi cỏ khô mùa nắng có thể gây cháy.
Cách tránh rất đơn giản: hỏi trước khi vào đất của người khác; chỉ cắm trại và đốt lửa ở nơi được phép, có người quản lý; giữ yên lặng sau giờ tối; mang theo túi rác và mang rác về hoặc bỏ đúng nơi ở; không vào rừng đặc dụng khi không được phép. Chào hỏi, cảm ơn, mua nông sản của bà con khi có dịp — những điều nhỏ đó làm chuyến đi dễ chịu cho cả hai phía.
Khách cư xử tử tế thường cũng là khách được giúp đỡ nhiều nhất khi có chuyện: lạc đường, xe hỏng, cần chỗ trú mưa. Ở vùng hồ, những mối quan hệ nhỏ như vậy có giá trị hơn bất kỳ ứng dụng nào.
Danh sách kiểm tra cuối trước khi lên đường
Mười sai lầm ở trên gói lại thành mười câu tự hỏi. Nếu tất cả đều trả lời "có", chuyến đầu của bạn đã được chuẩn bị tốt:
- Đã có chỗ ở chắc chắn cho ít nhất một đêm?
- Đã tính giờ xuất phát để tới nơi trước giờ chiều?
- Đã biết bữa tối đêm đầu ăn ở đâu?
- Đã có áo khoác, áo mưa và giày đế bám trong hành lý?
- Đã rút đủ tiền mặt mệnh giá nhỏ?
- Đã tải bản đồ ngoại tuyến và lưu điểm ghim nơi ở?
- Đã xem dự báo thời tiết và cảnh báo mưa giông?
- Đã thống nhất trong nhóm rằng không ai lên thuyền khi không mặc áo phao?
- Lịch mỗi ngày chỉ có hai ba việc chính?
- Đã mang túi đựng rác và nhắc cả nhóm về cách cư xử ở vùng nông thôn?
Mười câu này mất vài phút để rà. So với một chuyến đi xa vài trăm cây số, đó là khoản đầu tư thời gian nhỏ nhất mà đem lại nhiều nhất.
Vài lỗi nhỏ khác khách lần đầu hay kể lại
Ngoài mười sai lầm chính, có những lỗi nhỏ hơn không đáng một mục riêng nhưng cũng làm chuyến đi kém vui. Bạn có thể dùng danh sách này để rà thêm:
- Tin hoàn toàn vào ảnh trên mạng rồi thất vọng khi cảnh giữa trưa không giống. Ảnh đẹp thường chụp vào sáng sớm hoặc chiều muộn, có mây, đã chỉnh màu.
- Đặt nơi ở chỉ theo ảnh phòng mà không xem vị trí. Nơi ở khuất đồi hay ở cuối đường đất dài thay đổi cả trải nghiệm.
- Đi giày mới chưa quen chân rồi phồng chân sau buổi đi dạo đầu tiên trên đường dốc.
- Không sạc pin dự phòng trước, tới lúc cần thì pin dự phòng cũng hết.
- Bay máy bay không người lái tuỳ tiện gần khu vực công trình, khu dân cư hoặc khi chưa tìm hiểu quy định hiện hành.
- Mua nông sản không hỏi kỹ rồi về nhà mới thấy không đúng ý. Hỏi rõ loại gì, mùa nào, bảo quản ra sao trước khi mua.
- Không báo người nhà lịch trình, tới khi mất sóng cả buổi thì người nhà lo lắng gọi liên tục.
Những lỗi này đều nhỏ và dễ sửa. Cái chung của chúng, cũng như của mười sai lầm chính, là thiếu thông tin trước chuyến đi. Dành một buổi tối đọc và hỏi là đã tránh được phần lớn.
Nếu chuyến đầu vẫn có điều chưa ổn, ghi lại cho lần sau. Khách quay lại Tà Đùng lần thứ hai thường kể chuyến đi nhẹ nhàng hơn hẳn, vì họ đã biết vùng hồ vận hành theo nhịp riêng của nó.
Câu hỏi thường gặp
Đi Tà Đùng cần lưu ý gì nhất?
Ba điều quan trọng nhất: ở lại ít nhất một đêm và tới nơi trước giờ chiều, không chạy xe trên đường đồi khi trời tối, và luôn mặc áo phao khi ở trên mặt hồ. Ngoài ra nhớ mang áo ấm, tiền mặt và tải bản đồ ngoại tuyến.
Mùa mưa khách lần đầu hay mắc lỗi gì nhất?
Giữ nguyên lịch như ngày nắng: chiều vẫn ra hồ, vẫn chạy xe trên đường đất khi trời đang giông. Cách sửa là dồn việc ngoài trời vào buổi sáng, để buổi chiều linh hoạt, theo dõi dự báo của tỉnh Lâm Đồng và chờ đường ráo bớt sau mưa rồi mới đi tiếp.
Có nên tự chèo thuyền ra giữa hồ Tà Đùng không?
Không nên với người mới, nhất là khi đi một mình hoặc khi trời có dấu hiệu chuyển xấu. Hồ rộng, sâu, gió đổi nhanh. Nếu muốn chèo, hãy đi gần bờ, mặc áo phao, đi cùng đơn vị cho thuê có hướng dẫn và người quen hồ.
Có được dựng lều cắm trại bất kỳ chỗ nào quanh hồ không?
Không. Nhiều đồi cỏ là đất có chủ, một số khu vực là rừng đặc dụng. Chỉ cắm trại ở nơi được phép, hỏi chủ đất hoặc dùng khu cắm trại có quản lý, và không đốt lửa tự do, nhất là mùa khô khi cỏ dễ cháy.
Mua nông sản ở Tà Đùng làm quà cần lưu ý gì?
Hỏi rõ loại gì, của vườn nào, đúng mùa hay không và bảo quản ra sao trước khi mua, nhất là cà phê, hồ tiêu và trái cây theo mùa. Mua trực tiếp của bà con là cách vừa hỏi được kỹ vừa giúp người làm vườn; đừng mua vội lúc sắp lên xe về.
Đi Tà Đùng có cần mang theo túi rác không?
Nên mang. Vùng hồ là nông thôn miền núi, nhiều bãi cỏ ven hồ không có thùng rác và việc thu gom khó khăn. Mang túi rác theo, gom rác của nhóm và mang về nơi ở hoặc bỏ đúng chỗ, để bãi cỏ và mặt hồ sạch cho người sau.