Ngoài hồ thủy điện Đồng Nai 3 tạo nên cảnh hồ Tà Đùng, quanh vùng còn những mặt nước khác: hồ Đồng Nai 4 ở hạ lưu, hồ thủy điện Đắk R’Tih gần Gia Nghĩa, hồ trung tâm Gia Nghĩa, và xa hơn về phía bắc là hồ Tây Đắk Mil và hồ Ea Snô. Phần lớn các hồ này chỉ để ngắm từ bờ, dừng chân, ngồi quán; chúng khác hồ Tà Đùng ở chỗ không có cảnh đảo dày và dịch vụ thuyền du lịch.
Bài này giúp bạn phân biệt hai loại hồ trong vùng, hồ thủy điện và hồ tự nhiên hoặc hồ đô thị, biết hồ nào đáng ghé trên đường đi, và những điều cần tránh khi ở gần hồ thủy điện. Phần chuyên sâu về hồ Tà Đùng và các điểm ngắm hồ có ở những trang khác trong hệ Tà Đùng; ở đây hồ chính chỉ được nhắc để so sánh.
Hồ thủy điện và hồ tự nhiên: hai loại mặt nước khác nhau
Hồ thủy điện được tạo ra khi người ta xây đập chắn ngang một dòng sông. Nước dâng lên ngập các thung lũng, chỉ để lại đỉnh những ngọn đồi cao, và thế là có những hồ nhiều đảo như Tà Đùng. Hồ loại này có mực nước thay đổi rõ theo mùa và theo lịch vận hành nhà máy: có lúc đầy tràn, có lúc rút xuống để lộ những vạt đất đỏ quanh bờ. Bờ hồ thủy điện thường dốc, đáy không đều, có cây cối và nhà cửa cũ chìm dưới nước.
Hồ tự nhiên hoặc hồ đã có từ lâu, như hồ Tây Đắk Mil hay hồ Ea Snô, có mực nước ổn định hơn, bờ thoải hơn, thường có cây cổ thụ, lau sậy, đời sống thủy sinh lâu năm. Hồ đô thị như hồ trung tâm Gia Nghĩa là hồ được quy hoạch giữa phố, có bờ kè, đường dạo.
Với khách, sự khác nhau này quyết định cách ngắm và mức cẩn thận. Hồ thủy điện đẹp ở quy mô, ở đảo và mây, nhưng nguy hiểm khi xuống nước. Hồ tự nhiên đẹp ở sự tĩnh, ở cây và ánh chiều, hợp ngồi lâu. Hồ đô thị hợp đi dạo và nghỉ chân. Không hồ nào trong số này là chỗ để tắm tự do.
Các hồ quanh vùng: xem gì, ghé lúc nào
Bảng dưới gom các hồ có tên quen thuộc, xếp từ gần đến xa hồ Tà Đùng. Khoảng cách chỉ là tương đối, kiểm bản đồ số khi đi:
| Hồ | Loại | Vị trí tương đối | Nên làm gì |
|---|---|---|---|
| Hồ Đồng Nai 3 (hồ Tà Đùng) | Hồ thủy điện, nhiều đảo | Ngay tại chỗ | Ngắm, đi thuyền có áo phao; có trang riêng |
| Hồ Đồng Nai 4 | Hồ thủy điện | Hạ lưu sông Đồng Nai, vùng đồi giáp ranh Đắk Glong cũ | Nhìn từ đường, không vào khu đập |
| Hồ Đắk R’Tih | Hồ thủy điện | Quanh vùng Gia Nghĩa | Ngắm từ điểm công cộng khi đi ngang |
| Hồ trung tâm Gia Nghĩa | Hồ đô thị | Giữa phố Gia Nghĩa | Đi dạo, cà phê, nghỉ chân |
| Hồ Tây Đắk Mil | Hồ lâu năm, nhiều cây | Phía bắc, vùng Đắk Mil cũ | Dừng chân trên đường lên Buôn Ma Thuột |
| Hồ Ea Snô | Hồ, trong vùng Krông Nô cũ | Phía bắc, gần khu núi lửa | Ghép với đi núi lửa hoặc thác |
Nhìn bảng sẽ thấy chỉ hồ Tà Đùng có dịch vụ ngắm cảnh trên mặt nước rõ ràng. Các hồ thủy điện khác chủ yếu là công trình năng lượng, khu vực đập, cửa xả và nhà máy là nơi có quy định bảo vệ, không phải điểm tham quan. Đi ngang thì ngắm từ đường, đừng tìm lối vào.
Hồ Tây Đắk Mil: dừng chân trên đường lên phía bắc
Hồ Tây nằm ở vùng Đắk Mil cũ, ven trục quốc lộ 14, là một mặt hồ rộng có hàng cây lâu năm quanh bờ. Người địa phương coi đây là chỗ dạo mát, ngồi cà phê; với khách đi đường từ Gia Nghĩa lên Buôn Ma Thuột hoặc ngược lại, đây là điểm dừng chân hợp lý giữa chặng.
Cảnh hồ Tây khác hẳn hồ Tà Đùng: không có đảo, không có núi rừng bao quanh, mà là mặt nước phẳng với bóng cây, nhà dân và vườn cà phê trên những ngọn đồi thấp phía xa. Buổi sáng sớm có sương mỏng, buổi chiều nắng xiên qua tán cây xuống mặt nước, là lúc đẹp nhất để ngồi lâu.
Không cần chuẩn bị gì đặc biệt để ghé hồ Tây: dừng xe, đi bộ một đoạn ven bờ, uống một ly cà phê, rồi đi tiếp. Nếu đang trên hành trình vòng Tây Nguyên với chặng dài, một buổi nghỉ ở đây giúp người lái xe tỉnh táo hơn. Đừng để trẻ nhỏ chạy sát mép bờ, vì nhiều đoạn không có lan can và bờ đất có thể sụt.
Hồ Ea Snô: mặt nước yên trong vùng núi lửa
Hồ Ea Snô nằm ở vùng Krông Nô cũ, không xa khu vực núi lửa và hang động dung nham của công viên địa chất. Hồ thường được nhắc đến như một điểm cảnh quan trong các tuyến tham quan của vùng, với mặt nước rộng, bờ cỏ và cây, xung quanh là đồng ruộng và rẫy cà phê trên đất đỏ.
Ghé Ea Snô hợp nhất khi đi kết hợp với núi lửa Nâm Kar hoặc cụm thác Sêrêpốk, như một điểm nghỉ nhẹ nhàng giữa những chặng nhiều vận động. Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi không vào hang, đây là nơi ngồi chờ dễ chịu.
Vì nằm xa trung tâm, quanh hồ có thể không có nhiều dịch vụ. Hãy mang theo nước, đồ ăn nhẹ và túi đựng rác. Đường vào một số đoạn có thể là đường nông thôn hẹp; hỏi đường người dân nếu bản đồ số dẫn vào lối nhỏ. Thông tin về hiện trạng hạ tầng ở hồ có thể thay đổi, nên kiểm lại trước chuyến đi.
Mùa khô, cỏ quanh hồ vàng và mặt nước có thể co lại; mùa mưa cảnh xanh hơn nhưng đường nông thôn vào hồ có đoạn lầy. Nếu đi ô tô, nên đỗ ở nơi có nền cứng thay vì cố chạy sát bờ để tìm chỗ ngắm, vì đất ven hồ sau mưa rất mềm.
An toàn khi ở gần hồ thủy điện
Hồ thủy điện nhìn hiền nhưng có những nguy cơ khác hẳn bãi biển hay hồ bơi. Dù ở hồ nào trong vùng, hãy nhớ những điều sau:
- Không tắm, không bơi tự do. Đáy hồ không đều, có hố sâu, cây chìm, nước sâu lạnh hơn nhiều so với mặt nước.
- Không vào khu vực đập, cửa xả, nhà máy. Đây là công trình được bảo vệ; khi xả nước, mực nước hạ lưu dâng rất nhanh.
- Không đi xuống lòng sông phía dưới đập, kể cả khi thấy lòng sông khô và nhiều người đứng chụp ảnh.
- Lên thuyền thì luôn mặc áo phao, kể cả người biết bơi, và chỉ đi thuyền của đơn vị có phép.
- Cẩn thận bờ dốc và đất sụt khi mực nước rút: lớp đất lộ ra mềm, có thể lún.
- Tránh mặt hồ khi có giông sét; mặt nước trống là nơi nguy hiểm khi có sét.
Các nhà máy thủy điện thường có thông báo khi xả lũ, qua chính quyền địa phương và các kênh thông tin của tỉnh. Nếu đi mùa mưa, theo dõi những thông báo này, và hỏi người dân trước khi đi xuống bất kỳ bờ sông nào ở hạ lưu đập.
Hồ Đồng Nai 4 và hồ Đắk R’Tih: ngắm từ đường thế nào
Hai hồ thủy điện này nằm gần các trục đường khách đi qua, nhưng không được tổ chức thành điểm du lịch như hồ Tà Đùng. Đồng Nai 4 là bậc thang thủy điện tiếp theo ở hạ lưu Đồng Nai 3 trên dòng sông Đồng Nai, phần hồ nằm trong vùng đồi núi giáp ranh Đắk Nông cũ và Lâm Đồng cũ. Đắk R’Tih là hồ thủy điện trên một nhánh sông ở vùng quanh Gia Nghĩa.
Cách ngắm hợp lý là nhìn từ đường khi đi ngang, ở những đoạn có chỗ dừng xe an toàn, không dừng xe giữa cua đèo hay trên cầu hẹp. Một số đoạn đường đèo có góc nhìn xuống mặt hồ và thung lũng khá đẹp vào sáng sớm, khi sương còn nằm trên mặt nước. Đừng đi theo đường nhánh vào gần đập, kể cả khi thấy đường mở; đó thường là đường vận hành của nhà máy.
Với người thích tìm hiểu, hai hồ này giúp hiểu hơn cảnh quan của cả vùng: dòng sông Đồng Nai được chia thành nhiều bậc hồ nối nhau, mỗi bậc một mặt nước, một con đập. Hồ Tà Đùng chỉ là một trong những bậc đó, bậc có nhiều đảo và cảnh đẹp nhất nên được khai thác du lịch. Hiểu vậy, bạn sẽ thấy những mặt nước khác khi đi ngang không phải là "Tà Đùng thứ hai", mà là anh em của cùng một dòng sông.
Câu cá, chụp ảnh và bay flycam ở các hồ quanh vùng
Nhiều người đi Tây Nguyên mang theo cần câu. Ở các hồ quanh Tà Đùng, việc câu cá giải trí từ bờ thường thấy, nhưng không phải chỗ nào cũng được phép, nhất là gần khu vực đập, khu nuôi cá lồng của dân hay hồ trong khu dân cư có quản lý. Trước khi ngồi câu, hãy hỏi người dân hoặc người quản lý khu vực, giữ khoảng cách với lồng bè, mang rác và dây câu đứt về.
Chụp ảnh từ bờ hồ không có gì phải xin, nhưng hãy chú ý không chụp người dân đang làm việc khi họ chưa đồng ý, không đứng trên bờ đất sụt để lấy góc. Ánh sáng đẹp nhất ở các hồ cao nguyên là sáng sớm và chiều muộn; giữa trưa mặt nước chói và cảnh phẳng.
Flycam là thứ cần cẩn thận nhất. Khu vực quanh đập và nhà máy thủy điện thường là nơi hạn chế bay, và quy định về bay thiết bị bay không người lái ở Việt Nam yêu cầu xin phép ở nhiều trường hợp. Nếu muốn bay, hãy tìm hiểu quy định hiện hành, tránh xa công trình năng lượng, và không bay sát nhà dân.
Ghép các hồ vào chuyến đi mà không thành chuyến "đi xem nước"
Một sai lầm dễ mắc là xếp lịch trình thành một chuỗi hồ: sáng hồ này, trưa hồ kia, chiều hồ khác. Sau hồ thứ ba, mọi mặt nước bắt đầu giống nhau, và bạn nhớ nhiều về đường xe hơn là về cảnh. Hồ hợp nhất khi đóng vai điểm nghỉ trong một chặng có chủ đề khác: đi thác, đi núi lửa, đi phố.
Ví dụ, trên đường từ Tà Đùng lên Buôn Ma Thuột, hồ trung tâm Gia Nghĩa là chỗ ăn trưa, hồ Tây Đắk Mil là chỗ uống cà phê chiều. Một ngày ở vùng núi lửa, hồ Ea Snô là chỗ nghỉ giữa hang và thác. Khi đó mỗi hồ có một vai riêng, và bạn nhớ được từng nơi.
Với chuyến ngắn chỉ ở Tà Đùng, không cần cố đi thêm hồ nào. Hồ Tà Đùng đã là mặt nước đặc sắc nhất vùng; dành thời gian cho hồ chính ở những giờ đẹp như sáng sớm và chiều muộn sẽ đáng hơn là chạy đi xem một hồ khác giữa trưa. Những hồ còn lại để dành cho lần sau, khi bạn đi tiếp lên phía bắc hoặc chọn một hành trình dài hơn qua nhiều vùng của Tây Nguyên.
Câu hỏi thường gặp
Ngoài hồ Tà Đùng, gần đó còn hồ nào đẹp?
Gần nhất là các hồ thủy điện như Đồng Nai 4, Đắk R’Tih, chủ yếu ngắm từ đường. Hồ trung tâm Gia Nghĩa hợp đi dạo. Xa hơn về phía bắc có hồ Tây Đắk Mil và hồ Ea Snô, hợp làm điểm dừng chân trên đường đi vòng.
Có được vào tham quan đập thủy điện Đồng Nai 3, Đồng Nai 4 không?
Khu vực đập, cửa xả và nhà máy là công trình được bảo vệ, không phải điểm tham quan tự do. Khách chỉ nên ngắm hồ từ các điểm công cộng hoặc từ thuyền du lịch có phép, không tìm lối vào khu đập.
Có tắm hồ thủy điện quanh Tà Đùng được không?
Không nên. Hồ thủy điện có đáy không đều, hố sâu, cây chìm và nước sâu lạnh; nhiều vụ đuối nước xảy ra ở hồ loại này. Nếu muốn lên mặt nước, hãy đi thuyền hoặc chèo có áo phao và người hướng dẫn.
Hồ Tây Đắk Mil có gì?
Hồ Tây là mặt hồ rộng ở vùng Đắk Mil cũ, có hàng cây lâu năm quanh bờ, hợp dạo mát và ngồi cà phê. Đây là điểm dừng chân tiện trên quốc lộ 14 khi đi giữa Gia Nghĩa và Buôn Ma Thuột.
Mực nước các hồ thủy điện thay đổi thế nào trong năm?
Nhìn chung hồ thấp vào cuối mùa khô, đầu mùa mưa, khi nước đã được dùng phát điện, và đầy dần về cuối mùa mưa. Lịch vận hành cụ thể của từng nhà máy khác nhau, nên cảnh hồ mỗi tháng một khác.