Người cao tuổi đi Tà Đùng được, nhiều gia đình đã đưa ông bà, bố mẹ lên ngắm hồ, nhưng cần chuẩn bị theo ba hướng: hỏi bác sĩ trước khi đi nếu đang có bệnh mạn tính, chọn cách đi ít mệt nhất (thường là xe riêng, chia chặng), và chọn việc vừa sức thay vì những điểm phải leo dốc. Vùng hồ có nhiều đồi, đường đất và bến thuyền dốc, còn cơ sở y tế lớn ở xa, nên kế hoạch cho người lớn tuổi khác hẳn kế hoạch cho người trẻ.
Bài này đi theo thứ tự một gia đình sẽ phải quyết: có nên đưa người lớn tuổi đi không, đi bằng gì, lên tới nơi thì làm gì, xuống thuyền thế nào cho an toàn, thuốc men và giấc ngủ, chia nhịp khi đi chung với con cháu, và những dấu hiệu cần dừng lại. Chuyện xếp phòng và nhịp nghỉ khi ở villa đã có ở trang chuyên về nơi ở.
Thông tin sức khoẻ ở đây là gợi ý chung, không thay lời bác sĩ đang điều trị cho người thân của bạn.
Người lớn tuổi đi Tà Đùng có ổn không, và ai nên hỏi bác sĩ trước?
Phần lớn người cao tuổi khoẻ mạnh đi được. Khí hậu vùng hồ mát, không khí trong, nhịp sống chậm, nhiều người lớn tuổi thấy dễ chịu hơn đi biển nắng nóng. Điều khiến chuyến đi mệt không phải là bản thân vùng hồ mà là quãng đường dài lên tới nơi và những đoạn dốc khi đi lại quanh hồ.
Người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh phổi nên hỏi bác sĩ. Đường đèo nhiều khúc cua, ngồi xe lâu, đêm lạnh và chênh lệch nhiệt độ ngày đêm là những yếu tố có thể ảnh hưởng tới người có bệnh mạn tính. Bác sĩ đang theo dõi sẽ cho biết có nên đi không, cần mang thuốc gì, cần đo gì trong chuyến.
Người vừa ốm dậy, vừa phẫu thuật, đang điều trị đợt cấp nên hoãn. Vùng hồ xa bệnh viện lớn. Một chuyến đi để nghỉ không đáng đánh đổi bằng việc phải chạy xe đường đèo giữa đêm tìm cơ sở y tế.
Người đi lại khó, dùng gậy hoặc xe lăn cần khảo sát kỹ chỗ ở. Nhiều chỗ ở trên đồi có bậc thang, lối đi đất, nhà vệ sinh không có tay vịn. Hãy hỏi chủ nhà về số bậc, độ dốc lối vào, phòng ở tầng trệt trước khi đặt, và xin ảnh chụp lối đi thực tế.
Hỏi chính người lớn tuổi. Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng nhiều chuyến đi được con cháu lên kế hoạch như một món quà mà quên hỏi ông bà có thật sự muốn ngồi xe cả ngày không. Nói rõ quãng đường, những gì sẽ làm, để người lớn tuổi tự quyết.
Chọn cách đi nào cho người lớn tuổi đỡ mệt?
Quãng đường từ TP.HCM lên vùng hồ thường mất trọn một ngày. Từ Đà Lạt, Bảo Lộc hay Buôn Ma Thuột ngắn hơn nhưng vẫn có đèo. Bảng dưới so các cách đi theo góc của người lớn tuổi:
| Cách đi | Ưu điểm với người lớn tuổi | Điểm cần lưu ý | Mức phù hợp |
|---|---|---|---|
| Ô tô riêng, tài xế quen đèo, chia chặng | Dừng nghỉ lúc nào cũng được, ghế ngả, mang được nhiều đồ | Cần tài xế không vội; chia đường làm hai ngày nếu đi từ TP.HCM | Phù hợp nhất |
| Xe khách giường nằm | Nằm được, đỡ mỏi lưng | Lên xuống tầng giường khó, dừng nghỉ theo nhà xe, chặng cuối vẫn cần xe đón | Được với người còn khoẻ |
| Xe khách ghế ngồi | Rẻ, nhiều chuyến | Ngồi lâu, khó duỗi chân, ít chủ động nghỉ | Kém phù hợp cho chặng dài |
| Xe máy | Không có | Nắng, bụi, mệt, nguy cơ ngã trên đèo và đường đất | Không nên |
Với người lớn tuổi, chặng cuối từ trục quốc lộ 28 vào chỗ ở quan trọng không kém chặng chính. Đường thôn lên đồi có đoạn dốc, đoạn đất, ô tô nhỏ đi được ở nhiều nơi nhưng có chỗ phải xuống đi bộ một quãng. Hãy hỏi chủ nhà ô tô vào tới tận cửa không, và nếu không thì đoạn đi bộ dài bao nhiêu, có bậc không.
Nếu xuất phát từ TP.HCM, ngủ một đêm ở Gia Nghĩa hoặc một thị trấn dọc đường là cách đơn giản nhất để biến một ngày ngồi xe mệt mỏi thành hai buổi đi xe nhẹ nhàng.
Lên tới nơi, người lớn tuổi làm gì cho vừa sức?
Tà Đùng không có danh sách điểm phải tới. Với người lớn tuổi, những việc nhẹ nhàng lại cho trải nghiệm trọn hơn:
- Ngắm hồ từ hiên hoặc sân chỗ ở: chọn chỗ ở có hiên nhìn ra hồ là đã có một nửa chuyến đi. Sáng sớm uống trà, nhìn sương; chiều muộn ngồi đợi hoàng hôn. Không cần đi đâu.
- Đi thuyền có mái che, chuyến ngắn: một hai giờ trên thuyền lớn, ghế có tựa, có mái, là cách ngắm các đảo nhỏ mà không phải leo dốc. Chọn giờ sáng khi hồ lặng.
- Thăm vườn cà phê, vườn cây ăn trái chỗ bằng phẳng: nhiều người lớn tuổi từng làm vườn rất thích trò chuyện với nhà vườn về cây, về mùa vụ. Hỏi trước lối vào vườn có dốc không.
- Ghé chợ xã vào buổi sáng: mua ít rau trái, xem nhịp sống vùng cao. Đi giờ sớm khi chợ chưa đông và trời chưa nắng.
- Đi bộ ngắn trên đường bằng quanh chỗ ở: buổi sáng, có người đi kèm, giày đế bám.
- Ngồi quán cà phê nhìn hồ: nhiều quán có chỗ ngồi thoáng, ô tô vào được.
Nên tránh với người lớn tuổi: leo lên các điểm ngắm trên đồi cao đường dốc, trekking, chèo SUP hay kayak, xuống tắm hồ, bay dù lượn, và những buổi chạy xe dài trong ngày. Nếu con cháu muốn làm những việc đó, hãy chia nhóm để ông bà ở lại nghỉ với một người đi kèm.
Lên xuống thuyền và bến dốc: các bước cho người lớn tuổi
Phần lớn tai nạn nhỏ với người lớn tuổi khi đi thuyền không xảy ra trên mặt hồ mà ở lúc bước lên, bước xuống. Bến ở hồ thủy điện thường là bờ đất dốc, cầu tàu gỗ hoặc phao nổi, mực nước thay đổi theo mùa nên độ cao bến cũng đổi. Các bước nên làm:
- Hỏi trước tình trạng bến: bến có cầu tàu không, có bậc không, mùa này nước thấp hay cao. Mùa nước thấp, bờ lộ ra dài và dốc hơn.
- Mặc áo phao trước khi ra mép nước, không đợi lên thuyền mới mặc.
- Đợi thuyền đứng yên hẳn, người lái giữ thuyền sát bến rồi mới bước.
- Một người đỡ dưới thuyền, một người đỡ trên bờ, người lớn tuổi bước thấp, bám vào tay người hoặc thành thuyền chắc chắn, không bám vào mái che.
- Ngồi ngay xuống ghế, không đứng chụp ảnh khi thuyền đang chạy hoặc đang quay đầu.
- Khi xuống, làm ngược lại và không vội, nhất là khi bến ướt sau mưa.
Nếu thấy bến quá dốc hoặc trơn, đừng ngại xin đổi bến khác hoặc bỏ chuyến thuyền. Một buổi ngắm hồ từ hiên vẫn đẹp, còn một cú trượt ngã ở mép nước với người lớn tuổi là chuyện không đáng.
Hỏi chủ nơi ở những gì khi đi cùng người lớn tuổi?
Ảnh chụp chỗ ở thường chọn góc đẹp nhất, ít khi cho thấy bậc thang hay lối dốc. Trước khi đặt, nên nhắn hỏi chủ nhà những câu sau và xin thêm ảnh thực tế nếu cần:
- Ô tô vào tới cửa không? Nếu không, đoạn đi bộ dài bao nhiêu, là đường đất hay bê tông, có dốc không.
- Phòng ở tầng mấy, có bậc thang không, nhà vệ sinh trong phòng hay ở ngoài, có tay vịn, có sàn chống trơn không.
- Có nước nóng ổn định không, vì sáng sớm và đêm trên đồi lạnh, người lớn tuổi tắm nước lạnh dễ bị cảm.
- Có chăn dày dự phòng không, phòng có kín gió không, vì nhà gỗ trên đồi hay lùa gió hồ vào ban đêm.
- Bữa ăn có điều chỉnh được cho người ăn nhạt, ăn kiêng đường, ăn mềm không.
- Trạm y tế, bệnh viện gần nhất đi mất bao lâu, ban đêm chủ nhà có hỗ trợ đưa đi được không.
Câu trả lời của chủ nhà cho thấy nhiều điều hơn nội dung của nó: một chủ nhà trả lời rõ ràng, gửi ảnh lối đi, chủ động hỏi lại về sức khoẻ người lớn tuổi thường là người sẽ hỗ trợ tốt khi có chuyện. Bài này không đánh giá nơi ở cụ thể; cách chọn kiểu chỗ ở có ở các trang chuyên về nơi ở.
Thuốc men, giấc ngủ và ăn uống khi đi xa
Mang đủ thuốc đang dùng hằng ngày cho cả chuyến cộng thêm vài ngày dự phòng, để trong túi xách tay chứ không để trong hành lý chất cốp. Ở vùng hồ chưa chắc mua được đúng loại thuốc theo đơn. Mang kèm đơn thuốc hoặc ảnh chụp đơn, sổ khám bệnh gần nhất, để nếu phải đi khám ở nơi lạ, bác sĩ biết người bệnh đang dùng gì. Người dùng máy đo huyết áp, máy đo đường huyết ở nhà nên mang theo.
Giấc ngủ ở chỗ lạ thường kém, thêm đêm trên đồi lạnh, nhiều người lớn tuổi thức giấc nhiều lần. Mang thêm chăn mỏng hoặc áo ấm mặc ngủ, tất, và hỏi chủ nhà có chăn dày dự phòng không. Phòng ở tầng trệt, gần nhà vệ sinh, có đèn ngủ nhỏ giúp tránh vấp ngã khi dậy ban đêm.
Ăn uống ở vùng hồ có nhiều món nướng, lẩu cá, gà, rau rừng. Người đang ăn kiêng vì bệnh nên báo trước với chỗ ở hoặc quán để điều chỉnh độ mặn, độ cay, độ ngọt. Uống đủ nước dù trời mát: không khí cao nguyên khô hơn ở đồng bằng, người lớn tuổi thường ít khát nên dễ thiếu nước mà không biết.
Đi chung ba thế hệ: chia nhịp sao cho ai cũng vui
Chuyến đi có ông bà, bố mẹ và con cháu là kiểu chuyến dễ hụt nhất nếu chỉ có một lịch trình chung. Người trẻ muốn ra đồi săn sương lúc bốn giờ sáng, muốn chèo SUP, muốn đi thác; ông bà muốn ngủ trọn đêm, ngồi hiên, ăn bữa đúng giờ. Cách giải là chia lịch làm hai lớp: lớp chung gồm bữa sáng, một hoạt động nhẹ buổi sáng như đi thuyền, và bữa tối cùng nhau; lớp riêng là những buổi người trẻ đi xa còn ông bà ở lại nghỉ.
Luôn có một người trẻ ở lại cùng ông bà khi những người khác đi xa. Người này không cần làm gì nhiều, chỉ cần có mặt, có xe, có điện thoại. Lượt ở lại có thể chia theo buổi để không ai thấy thiệt.
Buổi tối là lúc cả nhà gần nhau nhất. Một bữa ăn chậm ngoài hiên, kể chuyện chuyến đi, cho ông bà kể chuyện hồi xưa đi rẫy, đi rừng nếu ông bà từng sống ở vùng cao, thường là phần cả nhà nhớ lâu nhất. Đừng để buổi tối bị chiếm bởi việc chỉnh ảnh hay lên lịch hôm sau.
Những dấu hiệu cần dừng chuyến hoặc đi khám ngay
Khi đi cùng người lớn tuổi ở vùng xa, nên biết trước những dấu hiệu không thể chờ. Gặp một trong những dấu hiệu dưới đây, dừng mọi hoạt động, hỏi chủ nơi ở đường tới cơ sở y tế gần nhất và gọi cấp cứu 115 khi cần:
- Đau ngực, tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh.
- Méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên tay chân, nhìn mờ đột ngột.
- Chóng mặt nhiều, ngất, lú lẫn khác thường.
- Ngã đập đầu, kể cả khi lúc đầu có vẻ không sao.
- Sốt cao, nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài làm người lả đi.
- Đường huyết, huyết áp đo được ở mức bác sĩ đã dặn phải đi khám.
Ngay khi tới chỗ ở, hãy hỏi chủ nhà trạm y tế xã và bệnh viện gần nhất ở đâu, đi mất bao lâu, ban đêm có đi được không, rồi ghi lại. Với người có bệnh tim mạch hay đột quỵ, thời gian tới cơ sở y tế quyết định rất nhiều; đây là lý do quan trọng nhất để hỏi bác sĩ trước khi đưa người thân lên vùng xa.
Câu hỏi thường gặp
Người cao huyết áp đi Tà Đùng có sao không?
Nhiều người cao huyết áp đang kiểm soát tốt vẫn đi được, nhưng nên hỏi bác sĩ điều trị trước chuyến đi. Mang đủ thuốc, máy đo huyết áp, giữ ấm vào ban đêm và sáng sớm, tránh ngồi xe quá lâu không nghỉ và tránh gắng sức leo dốc.
Tà Đùng có nhiều dốc không, ông bà đi lại có khó không?
Vùng hồ là đồi nên nhiều chỗ ở, điểm ngắm và bến thuyền có dốc, có bậc. Người lớn tuổi đi lại bình thường vẫn ổn nếu chọn chỗ ở ô tô vào tới cửa, phòng tầng trệt và tránh các điểm ngắm trên đồi cao. Người đi lại khó nên hỏi kỹ chủ nhà và xin ảnh lối đi trước khi đặt.
Người lớn tuổi đi thuyền trên hồ Tà Đùng có an toàn không?
An toàn nếu chọn thuyền có mái, ghế tựa, đi giờ hồ lặng, mặc áo phao suốt chuyến và có người đỡ khi lên xuống bến. Phần dễ xảy ra sự cố nhất là lúc bước lên xuống ở bến dốc, nhất là mùa nước thấp hoặc sau mưa.
Đưa bố mẹ đi Tà Đùng nên đi mấy ngày?
Ba ngày hai đêm là hợp lý với người lớn tuổi, vì cần một ngày trọn ở vùng hồ để nghỉ sau chặng đường dài. Nếu đi từ TP.HCM, nên cân nhắc ngủ một đêm ở giữa đường, tức là thêm một đêm nữa, để không phải ngồi xe cả ngày.
Người lớn tuổi có nên đi Tà Đùng mùa mưa không?
Nên tránh nếu có thể, vì đường đất trơn, bến thuyền ướt, chiều hay có giông và nguy cơ sạt lở trên đường đèo. Nếu phải đi, chọn chỗ ở gần đường lớn, dồn hoạt động vào buổi sáng và theo dõi cảnh báo thời tiết hiện hành trước và trong chuyến.