Ở vùng đồi quanh hồ Tà Đùng, lạc đường và mất liên lạc thường xảy ra vì ba lý do cùng lúc: đường thôn nhiều nhánh giống nhau, sóng điện thoại chập chờn ở thung lũng và trên mặt hồ, và điện thoại hết pin vào cuối ngày. Phòng bằng cách hẹn trước điểm gặp và giờ liên lạc, giữ pin dự phòng, không tách nhóm khi trời sắp tối. Nếu đã lạc, dừng lại, quay về điểm cuối cùng mình chắc chắn, và tìm chỗ cao, thoáng để bắt sóng.
Lạc ở đây hiếm khi là lạc trong rừng sâu như phim ảnh. Phổ biến hơn là xe máy đi sau rẽ nhầm một nhánh đường đất, nhóm đi bộ trên đồi cỏ quay về không thấy lối cũ, trẻ con chạy theo đàn gà vào vườn nhà bên cạnh, hay người đi thuyền không liên lạc được với người ở bờ. Mỗi tình huống có cách xử lý riêng, và gần như tất cả đều dễ xử lý hơn nhiều nếu nhóm đã thống nhất trước.
Bài này không lặp lại cách dùng bản đồ số hay chuyện chuẩn bị sóng, tiền mặt cho chuyến đi đã có ở các chuyên mục khác; nó tập trung vào an toàn: làm gì để không lạc nhau, và làm gì trong những phút đầu khi đã lạc.
Vì sao vùng hồ dễ lạc dù không phải rừng sâu?
Vùng Tà Đùng là một mạng lưới đồi xen hồ. Đường thôn, đường vào rẫy, đường lâm nghiệp tỏa ra nhiều nhánh, phần lớn là đất đỏ hoặc bê tông hẹp, hai bên là cà phê, tiêu, cây ăn trái trông khá giống nhau. Người lạ vùng nhìn đồi nào cũng thấy giống đồi nào, nhất là khi trời chiều xuống và màu sắc nhạt dần. Một lần rẽ nhầm ở ngã ba có thể dẫn bạn đi xa vài cây số trước khi nhận ra.
Hồ lại làm mọi thứ khó hơn. Bờ hồ uốn khúc thành nhiều nhánh, nhìn thấy nơi ở bên kia mặt nước nhưng đường bộ phải vòng rất xa. Bản đồ số có thể không có những đường mới mở, hoặc vẽ những đường rẫy đã bỏ hoang. Thêm vào đó, sóng điện thoại thường mạnh dọc quốc lộ và khu đông nhà, nhưng yếu trong thung lũng, sau đồi và trên mặt hồ xa bờ, mỗi nhà mạng một khác.
Cuối cùng là thời gian. Ở vùng này trời tối khá nhanh sau hoàng hôn, đường thôn ít đèn. Một tình huống lạc đường lúc ba giờ chiều chỉ là phiền; cùng tình huống đó lúc sáu giờ tối, trời mưa, điện thoại còn mười phần trăm pin, thì thành chuyện an toàn.
Thống nhất trong nhóm trước khi rời nơi ở
Năm phút bàn bạc trước mỗi buổi đi giúp tránh phần lớn chuyện lạc nhau:
- Chốt điểm hẹn: nếu lạc nhau thì quay về đâu — thường là nơi ở, hoặc một điểm rõ ràng trên quốc lộ như cây xăng, chợ mà ai cũng nhận ra.
- Chốt giờ quay về: bất kể đang ở đâu, tới giờ đó phải quay đầu, để về tới nơi ở trước khi trời tối.
- Chốt người dẫn và người đi cuối nếu đi xe máy theo đoàn hay đi bộ theo nhóm; người đi cuối không bao giờ vượt lên.
- Chia sẻ vị trí trực tiếp trên điện thoại trong nhóm khi còn sóng, và tải bản đồ ngoại tuyến cho cả vùng trên ít nhất hai máy.
- Lưu số chủ nơi ở vào máy của mọi người, kể cả trẻ lớn; với trẻ nhỏ, viết số người lớn vào mảnh giấy để trong túi áo bé.
- Báo cho chủ nơi ở bạn định đi đâu và dự kiến về lúc nào, nhất là khi đi bộ đồi, đi thuyền hay đi xa.
Nghe có vẻ cầu kỳ cho một buổi đi chơi, nhưng nhóm đã quen làm thì chỉ mất vài câu: "Lạc nhau thì về nhà, năm giờ quay đầu, anh A dẫn, chị B đi cuối." Đơn giản vậy là đủ.
Đi xe máy theo đoàn: quy tắc để không bỏ rơi ai
Người dẫn chờ ở mọi ngã rẽ. Quy tắc phổ biến trong các đoàn phượt là ở mỗi ngã ba, ngã tư, người dẫn hoặc một người được chỉ định dừng lại chờ tới khi thấy xe phía sau rẽ đúng rồi mới đi tiếp. Ở vùng đồi nhiều nhánh như Tà Đùng, quy tắc này quan trọng hơn ở đường quốc lộ.
Giữ khoảng cách nhìn thấy nhau. Không chạy quá nhanh để rồi người sau mất dấu. Nếu ngoái lại không thấy xe phía sau trong một quãng, dừng lại chờ chứ không chạy tiếp.
Người đi cuối là chốt chặn. Người đi cuối luôn ở cuối, có điện thoại còn pin và biết điểm hẹn. Nếu một xe trong đoàn hỏng hay ngã, người cuối dừng lại cùng, báo lên trước bằng điện thoại hoặc chạy lên báo nếu không có sóng.
Không bao giờ để một người chạy riêng khi trời tối. Ai cần quay về sớm hay đi chậm hơn thì có ít nhất một xe đi cùng. Một người một xe trên đường đồi tối là tình huống dễ gặp sự cố nhất.
Đếm người ở mỗi điểm dừng. Tới mỗi điểm nghỉ, đếm đủ số xe, số người trước khi đi tiếp. Việc đơn giản này giúp phát hiện sớm có ai bị tụt lại.
Lạc khi đi bộ trên đồi hay trong vườn: làm gì trong những phút đầu?
Khi nhận ra mình không còn chắc đang ở đâu, việc đầu tiên là dừng lại. Đi tiếp trong lúc hoang mang thường làm bạn lạc xa hơn. Đứng yên, hít thở, nhìn quanh: có thấy mặt hồ không, hồ ở phía nào so với hướng mặt trời; có nghe tiếng xe trên đường lớn, tiếng gà, tiếng người không. Những dấu hiệu này cho biết hướng có người.
Cố nhớ lại điểm cuối cùng mà bạn chắc chắn — một ngôi nhà, một ngã ba có cây lớn, một chỗ ngồi chụp ảnh — và quay ngược về đó theo lối vừa đi, thay vì thử một lối mới trông "có vẻ tắt". Trên đồi rẫy, đi theo lối mòn rõ ràng thường dẫn tới nhà dân hoặc đường thôn; đi băng qua vườn, qua bụi rậm thì vừa dễ lạc thêm, vừa có nguy cơ gặp rắn, ong, và đi vào đất của người khác.
Thử điện thoại ở chỗ cao, thoáng; nếu không gọi được, thử nhắn tin vì tin nhắn đôi khi đi được khi cuộc gọi không kết nối. Gửi vị trí cho nhóm ngay khi có chút sóng. Nếu trời sắp tối mà vẫn chưa tìm được đường, ưu tiên ở lại một chỗ dễ thấy, an toàn, dùng đèn pin, đèn điện thoại hay tiếng gọi để báo hiệu, thay vì đi lang thang trong bóng tối. Người đi tìm sẽ tìm thấy người đứng yên dễ hơn người cứ di chuyển.
Ban đêm quanh nơi ở: đi ra hiên, ra bờ hồ ngắm sao cũng cần cẩn thận
Nhiều chuyện lạc và ngã không xảy ra trên đường xa mà ngay quanh nơi ở, vào ban đêm. Khách ra bờ hồ ngắm sao, đi bộ sang nhà bên mượn đồ, ra xe lấy áo lúc khuya. Khuôn viên nơi ở ven hồ thường rộng, nhiều lối đất, bậc đá, bãi cỏ dốc xuống mép nước, đèn chiếu sáng ít để giữ trời tối cho đẹp. Ban ngày đi lại dễ, ban đêm thì lối nào cũng giống lối nào.
Cách làm đơn giản: lúc trời còn sáng, đi một vòng khuôn viên để nhớ lối ra bờ hồ, lối ra chỗ đỗ xe, chỗ nào dốc, chỗ nào sát mép nước. Ban đêm luôn mang đèn pin hoặc đèn đội đầu, đi theo nhóm hai người trở lên, không đi sát mép nước, và báo người trong phòng khi ra ngoài. Trẻ nhỏ không ra ngoài một mình sau khi trời tối.
Sau một buổi tối có rượu bia, càng nên ở trong phạm vi hiên và sân. Phần lớn sự cố đêm ở vùng hồ đến từ một người đi ra ngoài một mình, không đèn, sau khi đã uống — một tổ hợp mà chỉ cần bỏ một yếu tố là rủi ro giảm đi rất nhiều.
Trẻ đi lạc: phòng và xử lý
Trẻ nhỏ ở vùng quê thường thích thú chạy theo con vật, theo lối mòn, sang vườn nhà bên. Vài việc đơn giản giúp giảm nguy cơ và xử lý nhanh nếu xảy ra:
- Mặc cho trẻ áo màu sáng, dễ nhìn từ xa trên nền xanh của vườn và đồi.
- Dạy trẻ quy tắc "lạc thì đứng yên": không đi tìm bố mẹ mà đứng yên tại chỗ, gọi to, hoặc tìm một người lớn ở nhà gần nhất.
- Bỏ trong túi áo trẻ mảnh giấy có số điện thoại của bố mẹ và tên nơi ở; với trẻ lớn, cho bé thuộc số.
- Phân công rõ người trông trẻ theo từng khoảng thời gian, nhất là gần mép hồ; "ai cũng trông" thường thành "không ai trông".
- Khi phát hiện trẻ không có ở đó: kiểm ngay mép nước, bờ hồ trước tiên; cùng lúc báo chủ nơi ở và hàng xóm, chia người tìm theo các hướng.
- Không chần chừ báo chính quyền: tìm một lúc không thấy thì báo công an xã hoặc gọi 113 để được hỗ trợ.
Ở vùng hồ, nước là mối nguy lớn nhất với trẻ đi lạc. Vì thế thứ tự tìm bao giờ cũng là: mép nước trước, các chỗ khác sau.
Giữ pin và giữ liên lạc: chuẩn bị theo từng tình huống
Điện thoại vừa là bản đồ, đèn pin, máy ảnh, vừa là phương tiện liên lạc duy nhất. Hết pin vào lúc cần là chuyện rất hay gặp ở vùng hồ. Bảng dưới gợi ý cách chuẩn bị:
| Tình huống | Rủi ro | Nên làm |
|---|---|---|
| Đi xe cả ngày | Mở bản đồ dẫn đường liên tục, máy nóng, pin tụt nhanh | Sạc trên xe, mang pin dự phòng đầy, tắt màn hình khi đi đường thẳng |
| Chụp ảnh, quay phim nhiều | Tới chiều còn ít pin, đúng lúc phải về | Dùng máy khác để chụp hoặc giữ một máy chỉ để liên lạc |
| Đi bộ đồi, đi thuyền | Mất sóng, máy tìm sóng liên tục làm hao pin | Bật chế độ tiết kiệm pin, tắt bớt ứng dụng nền, mang pin dự phòng nhỏ |
| Trời mưa | Nước vào máy, máy hỏng | Bọc máy trong túi chống nước, mang một máy cũ dự phòng nếu có |
| Cả nhóm cùng một nhà mạng | Cùng mất sóng một lúc | Nếu được, trong nhóm có người dùng nhà mạng khác |
Một chiếc đèn pin nhỏ riêng và một chiếc còi là hai món rẻ tiền nhưng rất hữu ích: đèn giúp giữ pin điện thoại, còi giúp báo hiệu được xa hơn tiếng gọi và không làm khản giọng.
Khi nào cần nhờ chính quyền và người địa phương tìm giúp?
Nhiều nhóm ngần ngại báo cho người khác vì nghĩ "chắc một lát là về". Nhưng nếu một người hay một xe trong nhóm đã quá giờ hẹn khá lâu, không liên lạc được, trời sắp tối hoặc đang mưa, đó là lúc nên báo chủ nơi ở. Họ có thể gọi người trong thôn đi tìm theo các nhánh đường mà người lạ không biết. Người địa phương biết lối nào dẫn ra hồ, lối nào cụt, vườn nào có chó, đoạn nào hay sạt.
Nếu đã tìm mà vẫn chưa thấy, nhất là với trẻ em, người lớn tuổi, hay người có bệnh, báo công an xã hoặc gọi 113; với tình huống trên hồ, gọi thêm 114. Cung cấp mô tả người bị lạc (quần áo, xe, biển số), thời điểm và vị trí cuối cùng được thấy, ảnh gần nhất trên điện thoại. Báo cả gia đình người bị lạc.
Khi người bị lạc đã được tìm thấy, nhớ báo lại cho tất cả những ai đã được nhờ giúp. Ở vùng thôn xóm, người ta có thể vẫn đang đi tìm trong đêm nếu không ai báo rằng mọi chuyện đã ổn.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tà Đùng có sóng điện thoại không?
Thường có sóng dọc quốc lộ và các khu đông nhà, yếu hơn ở thung lũng, sau đồi và trên mặt hồ xa bờ, tuỳ nhà mạng. Nên tải bản đồ ngoại tuyến, mang pin dự phòng và hỏi chủ nơi ở về tình hình sóng hiện tại trước chuyến đi.
Lạc đường trên đồi ở Tà Đùng phải làm sao?
Dừng lại, bình tĩnh, nhìn hồ và nghe tiếng xe, tiếng người để định hướng. Quay về điểm cuối cùng bạn chắc chắn theo lối vừa đi, không thử lối tắt. Tìm chỗ cao để bắt sóng, gửi vị trí cho nhóm. Trời tối thì ở yên chỗ an toàn và báo hiệu bằng đèn.
Đi xe máy theo đoàn lên Tà Đùng làm sao để không lạc nhau?
Chốt người dẫn và người đi cuối, người dẫn chờ ở mọi ngã rẽ tới khi thấy xe sau rẽ đúng, giữ khoảng cách nhìn thấy nhau, đếm người ở mỗi điểm nghỉ, và thống nhất điểm hẹn nếu lạc. Không để ai chạy một mình khi trời tối.
Trẻ con đi lạc ở vùng hồ thì tìm ở đâu trước?
Kiểm mép nước, bờ hồ trước tiên vì đây là nơi nguy hiểm nhất với trẻ. Cùng lúc báo chủ nơi ở, hàng xóm và chia người tìm theo các hướng. Tìm một lúc không thấy thì báo công an xã hoặc gọi 113 ngay.
Đi thuyền trên hồ mà mất liên lạc với người trên bờ thì sao?
Hẹn giờ về rõ ràng với người trên bờ trước khi đi. Trên hồ xa bờ có thể mất sóng; người lái thuyền địa phương thường biết chỗ nào bắt được sóng. Quá giờ hẹn lâu mà chưa thấy về thì người trên bờ báo chủ bến, chủ nơi ở để hỗ trợ.
Có nên đi bộ đồi một mình ở Tà Đùng không?
Không nên, nhất là với người lạ vùng. Nếu buộc phải đi, chọn lối mòn rõ ràng, đi ban ngày, báo chủ nơi ở lộ trình và giờ về, mang pin dự phòng, đèn và còi. Đi cùng một người địa phương vừa an toàn vừa được nghe kể nhiều điều về vùng hồ.