Đi thuyền trên hồ Tà Đùng an toàn khi đủ bốn điều: mọi người trên thuyền mặc áo phao vừa người và cài khoá, thuyền không chở quá số người, người lái quen mặt hồ, và trời không có dấu hiệu giông. Thiếu một trong bốn điều đó thì nên chờ, đổi thuyền hoặc bỏ chuyến, dù chỉ là một vòng ngắn ra đảo gần bờ.
Đi thuyền ngắm các đảo nhỏ là hoạt động mà gần như khách nào lên Tà Đùng cũng muốn làm. Hồ trông phẳng lặng, người lái thuyền là dân địa phương thạo nước, nên nhiều khách chủ quan: ngồi lên thuyền với áo phao để dưới sàn, cho trẻ nhỏ ngồi sát mạn để chụp ảnh, đi vào giờ chiều khi mây đen đã kéo tới. Hồ chứa thủy điện sâu và rộng, khi có chuyện thì thời gian để xử lý rất ngắn.
Bài này nói riêng về chuyện an toàn khi đi thuyền máy chở khách — kiểm gì trước khi bước lên, ngồi thế nào, gió hồ thay đổi ra sao và làm gì nếu trời trở xấu giữa chừng. Chèo thuyền nhỏ, ra đảo cắm trại và các hoạt động trên nước khác có bài riêng ở chuyên mục trải nghiệm ngoài trời.
Kiểm gì trước khi bước lên thuyền?
Năm phút kiểm trước khi lên thuyền là khoảng thời gian đáng giá nhất của cả chuyến ra hồ. Đi lần lượt:
- Đếm áo phao và thử từng chiếc: đủ cho mọi người, có cỡ cho trẻ nhỏ, khoá và dây đai còn tốt, áo không mục, không thủng. Áo phao phải mặc vào người và cài khoá trước khi thuyền rời bến.
- Nhìn số người và đồ trên thuyền: thuyền nhỏ chở quá đông, mạn thuyền thấp sát mặt nước là dấu hiệu không ổn. Nếu nghi ngờ, chia làm hai chuyến.
- Nhìn thân thuyền: sàn có nước đọng nhiều không, mạn có vết nứt, vết vá mới không. Thuyền gỗ cũ không phải là xấu, nhưng thuyền rò nước thì không nên lên.
- Hỏi người lái: đi tuyến nào, mất bao lâu, có điện thoại liên lạc không, nếu trời đổi thì ghé vào đâu. Người lái quen nước sẽ trả lời ngay mà không lúng túng.
- Nhìn trời phía chân đồi: mây đen dày, gió giật làm mặt hồ gợn sóng bạc đầu, có tiếng sấm xa — thì hoãn lại.
- Cất đồ quý vào túi chống nước: điện thoại, giấy tờ, ví; một túi khô nhỏ cho cả nhóm là đủ.
Nếu nơi cho thuê thuyền không có đủ áo phao, hoặc người lái bảo "đi gần thôi, không cần mặc", hãy lịch sự từ chối. Quãng đi gần bờ vẫn là nước sâu; đuối nước xảy ra trong vài phút, không phân biệt xa hay gần.
Vì sao hồ Tà Đùng nhìn phẳng lặng mà vẫn nguy hiểm?
Hồ Tà Đùng là phần thượng của hồ chứa thủy điện Đồng Nai 3, hình thành khi nước ngập những thung lũng và sườn đồi. Các đảo nhỏ mà du khách ngắm chính là đỉnh của những quả đồi cũ. Điều đó có nghĩa là ngay cạnh một hòn đảo, đáy hồ có thể dốc xuống rất sâu, và dưới mặt nước vẫn còn gốc cây, cành cây chìm từ trước khi ngập.
Nước ở lớp mặt có thể ấm dưới nắng, nhưng xuống sâu lạnh hơn rõ rệt. Người rơi xuống nước bất ngờ, nhất là khi mặc quần áo dày và không có áo phao, dễ bị sốc lạnh: thở hắt, sặc nước, tay chân cứng lại, khó bơi dù bình thường bơi giỏi. Đây là lý do áo phao quan trọng hơn kỹ năng bơi.
Mặt hồ rộng, xung quanh là đồi, nên gió có thể thổi dồn qua các khe đồi, đổi chiều nhanh và tạo sóng ngắn, dồn dập. Một chiếc thuyền nhỏ chở nặng, gặp sóng ngang mạn có thể tròng trành mạnh, nước tạt vào thuyền. Mặt hồ phẳng như gương lúc sáng sớm không có nghĩa là buổi chiều cũng vậy.
Giờ nào trong ngày đi thuyền là hợp nhất?
Nhịp thời tiết ở vùng hồ khá đều trong ngày, nhất là mùa mưa. Bảng dưới là tình hình thường gặp, không phải quy luật cố định; luôn nhìn trời thực tế trước khi lên thuyền:
| Khung giờ | Mặt hồ thường thế nào | Ghi chú an toàn |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Phẳng, sương mù phủ, gió nhẹ | Đẹp nhưng tầm nhìn có thể thấp khi sương dày; lạnh, cần áo ấm dưới áo phao |
| Giữa buổi sáng | Sương tan, gió nhẹ đến vừa | Khung giờ hợp nhất cho đa số khách, nhất là gia đình có trẻ nhỏ |
| Trưa | Nắng gắt, mặt nước loá | Nguy cơ say nắng, mất nước; che đầu, mang nước uống |
| Đầu chiều mùa mưa | Mây bắt đầu dồn, gió tăng | Theo dõi trời liên tục; chuyến nên ngắn và gần bến |
| Chiều muộn | Ánh sáng đẹp; mùa khô thường lặng, mùa mưa dễ có giông | Mùa mưa nên tránh; mùa khô vẫn phải về trước khi tối |
| Sau hoàng hôn | Tối nhanh, khó thấy vật cản | Không nên đi thuyền chở khách lúc trời tối |
Nếu chỉ có một buổi để đi thuyền, chọn giữa buổi sáng. Khách thích ảnh hoàng hôn trên hồ có thể ngắm từ bờ hoặc từ hiên nơi ở, an toàn hơn nhiều so với ở giữa mặt hồ khi trời bắt đầu tối.
Ngồi trên thuyền thế nào cho đúng?
Ngồi yên, không đứng dậy khi thuyền đang chạy. Thuyền nhỏ rất nhạy với trọng tâm. Một người đứng dậy chụp ảnh, nhoài người ra mạn hay đổi chỗ đột ngột là thuyền nghiêng mạnh. Muốn chụp, nhờ người lái giảm tốc hoặc dừng hẳn rồi mới đứng, và chỉ một người đứng mỗi lúc.
Chia đều người hai bên. Đừng dồn cả nhóm sang một bên mạn để chụp cùng một hòn đảo. Nghe theo người lái sắp chỗ ngồi; họ biết thuyền của mình cân bằng thế nào.
Trẻ nhỏ ngồi giữa, có người lớn giữ. Trẻ nhỏ mặc áo phao đúng cỡ, ngồi ở giữa thuyền, kẹp giữa hai người lớn. Không để trẻ ngồi lên mạn thuyền hay thò tay xuống nước khi thuyền đang chạy, vì chân vịt và vật cản dưới nước có thể gây tai nạn.
Không uống rượu bia trước và trong chuyến. Rượu bia làm phản xạ chậm, dễ mất thăng bằng và làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn nếu rơi xuống nước lạnh. Chuyện "làm vài lon trên thuyền cho vui" là nguyên nhân quen thuộc của nhiều tai nạn trên sông hồ.
Giữ tay chân trong lòng thuyền khi cập bờ. Khi thuyền vào đảo hay bến, nhiều người thò tay chống vào bờ hay vào thuyền khác và bị kẹp. Chờ thuyền dừng hẳn, người lái buộc dây xong mới bước lên, bước vào giữa thuyền chứ không dẫm lên mạn.
Nếu trời trở xấu khi đang ở giữa hồ thì làm gì?
Dấu hiệu đầu tiên thường là gió: mặt hồ đang phẳng bỗng gợn sóng, gió lạnh thổi tới từ một phía, mây đen dồn trên đỉnh đồi. Lúc này đề nghị người lái quay về bến hoặc ghé vào bờ gần nhất có chỗ trú. Đừng cố đi tiếp để "ngắm nốt hòn đảo kia". Thời gian từ lúc thấy gió tới lúc mưa to và có sét có khi chỉ tính bằng phút.
Trên thuyền, mọi người kiểm lại áo phao đã cài khoá, ngồi thấp, giữ chặt mạn hay ghế, không đứng dậy. Khi có sét, mặt hồ trống là nơi nguy hiểm, nên ưu tiên vào bờ nhanh nhất có thể. Lên bờ rồi thì tránh đứng dưới cây cao đơn độc, tránh đỉnh đồi trống; tìm nhà hoặc chỗ trú có mái kiên cố.
Nếu thuyền chết máy giữa hồ, giữ bình tĩnh, ngồi yên để thuyền ổn định, dùng điện thoại gọi về bến hoặc chủ nơi ở. Người lái thường có mái chèo dự phòng. Trường hợp thuyền bị lật, bám vào thân thuyền — thuyền gỗ thường vẫn nổi — và giữ nhóm ở cạnh nhau, đừng cố bơi vào bờ một mình vì khoảng cách trên mặt nước thường xa hơn nhìn thấy.
Ai nên cân nhắc kỹ trước khi đi thuyền?
Đi thuyền ngắm đảo không đòi hỏi sức khoẻ đặc biệt, nhưng vài nhóm người nên chuẩn bị thêm hoặc chọn chuyến ngắn:
- Người hay say sóng: chọn ngồi gần giữa thuyền, nhìn về chân trời, ăn nhẹ trước khi đi; chuyến ngắn vào giờ lặng gió.
- Trẻ rất nhỏ: cần áo phao đúng cỡ cho trẻ; nếu không có, không nên cho trẻ đi. Bế trẻ trên tay không thay được áo phao.
- Phụ nữ mang thai: thuyền nhỏ tròng trành, lên xuống bến có bậc dốc; hỏi bác sĩ trước chuyến đi và chọn thuyền có chỗ ngồi chắc.
- Người có bệnh tim mạch, động kinh, người lớn tuổi yếu: nước lạnh và hoảng hốt khi gặp sóng là gánh nặng lớn; nên có người đi kèm sát bên và chỉ đi giờ trời lặng.
- Người không biết bơi: vẫn đi được nếu mặc áo phao đúng cách, nhưng nên báo người lái và người đi cùng để họ biết.
Người không đi thuyền vẫn ngắm được hồ rất đẹp từ các đồi ven bờ. Một chuyến Tà Đùng trọn vẹn không bắt buộc phải xuống nước.
Mặt hồ mùa khô và mùa mưa khác nhau thế nào với người đi thuyền?
Mùa khô, thường từ khoảng tháng 11, 12 tới tháng 4, 5, trời ít giông, sáng sớm lặng gió, nhưng mực nước hồ dần rút xuống. Nước rút làm lộ ra những dải bờ đất trơn quanh đảo và những gốc cây trước đây nằm sâu nay sát mặt nước. Bến lên xuống thuyền có thể phải dời ra xa, đường từ bờ xuống thuyền là dốc bùn hoặc dốc đất khô bở, dễ trượt chân lúc bước xuống.
Mùa mưa, nước lên, các đảo nhỏ lại, mặt hồ rộng và đầy hơn. Cảnh xanh, mây thấp rất đẹp, nhưng đổi lại buổi chiều hay có giông, gió giật và mưa to bất chợt. Sau những đợt mưa lớn, mặt hồ đục và có nhiều cây cành trôi nổi. Người lái thuyền địa phương nắm rõ nhịp này; họ biết khi nào nên quay về, khung giờ nào nên tránh.
Với khách, cách dùng thông tin này rất đơn giản: mùa khô cẩn thận khi lên xuống bến, mang giày bám thay vì dép trơn, và hỏi người lái tránh những đoạn nước cạn có gốc cây; mùa mưa thì đi thuyền buổi sáng, giữ chuyến ngắn và về sớm. Cả hai mùa đều cần áo phao, chỉ khác nhau ở chỗ rủi ro lớn nhất nằm ở bến hay nằm giữa hồ.
Áo phao: những điều nhiều người hiểu sai
Hiểu sai phổ biến nhất là "biết bơi thì không cần áo phao". Như đã nói ở trên, sốc nước lạnh và quần áo ngấm nước làm người bơi giỏi cũng lúng túng. Áo phao giữ đầu bạn nổi trên mặt nước khi bạn chưa kịp làm gì; kỹ năng bơi chỉ phát huy sau khi đã bình tĩnh lại.
Hiểu sai thứ hai là "có áo phao trên thuyền là được". Áo phao để dưới sàn hay buộc trên mái thuyền gần như vô dụng khi thuyền lật, vì không ai kịp lấy và mặc trong nước. Áo phao phải mặc từ lúc bước xuống thuyền tới lúc lên bờ, khoá cài hết, dây đai thắt vừa để không tuột qua đầu khi giơ tay.
Hiểu sai thứ ba là áo phao người lớn mặc cho trẻ con cũng được. Áo quá rộng sẽ trượt lên, đẩy mặt trẻ chúi xuống nước. Trẻ cần áo đúng cỡ, tốt nhất là loại có cổ đỡ đầu và dây vòng qua háng. Nếu bạn đi cùng trẻ nhỏ và không chắc nơi cho thuê thuyền có cỡ phù hợp, hỏi trước hoặc tự mang theo một chiếc.
Câu hỏi thường gặp
Đi thuyền trên hồ Tà Đùng có cần mặc áo phao không?
Có, luôn luôn. Hồ chứa thủy điện sâu, bờ dốc, nước lớp dưới lạnh. Áo phao phải mặc vào người và cài khoá trong suốt chuyến, kể cả quãng ngắn gần bờ và kể cả với người bơi giỏi. Nơi cho thuê không có đủ áo phao thì nên từ chối đi.
Giờ nào đi thuyền ngắm đảo Tà Đùng an toàn nhất?
Giữa buổi sáng, khi sương đã tan và gió còn nhẹ, là khung giờ hợp với đa số khách. Mùa mưa nên tránh buổi chiều vì giông thường kéo tới. Không nên đi thuyền chở khách sau khi trời đã tối vì khó thấy vật cản và khó xử lý nếu có sự cố.
Trẻ em mấy tuổi thì đi thuyền trên hồ được?
Không có mốc tuổi cố định; điều kiện là có áo phao đúng cỡ trẻ, trẻ chịu mặc và ngồi yên, có người lớn giữ bên cạnh. Trẻ quá nhỏ chưa có áo vừa người thì không nên đi. Với trẻ dưới vài tuổi, hỏi thêm bác sĩ nhi nếu bé có vấn đề sức khoẻ.
Đang trên thuyền thì trời có giông phải làm sao?
Đề nghị người lái vào bờ gần nhất có chỗ trú ngay khi thấy gió mạnh lên và mây đen dồn tới. Kiểm áo phao đã cài, ngồi thấp, không đứng dậy. Lên bờ thì tránh cây cao đơn độc và đỉnh đồi trống, tìm nhà hoặc chỗ trú có mái kiên cố.
Người say sóng có đi thuyền hồ Tà Đùng được không?
Thường được, vì mặt hồ êm hơn biển. Nên chọn giờ lặng gió buổi sáng, ngồi gần giữa thuyền, nhìn về xa, ăn nhẹ trước khi đi. Nếu cần thuốc chống say, hỏi dược sĩ về loại và thời điểm uống phù hợp với bạn.
Có được tự lái thuyền hoặc thuê thuyền không người lái không?
Với khách lạ vùng, không nên tự lái thuyền máy trên hồ: mặt hồ có gốc cây chìm, bãi cạn thay đổi theo mực nước và gió đổi nhanh. Đi cùng người lái địa phương vừa an toàn hơn, vừa biết đường vào các đảo và chỗ trú khi trời trở.